Klauzule niedozwolone

Nasz kodeks cywilny zakłada, skądinąd słusznie, spory zakres swobody w ustalaniu warunków umów. Jednak ta swoboda z reguły działa na korzyść silniejszego, czyli firm i często jest nadużywana. Ograniczeniem jest tu reguła, mówiąca że zapisy umów nie mogą naruszać zasad współżycia społecznego, dobrych obyczajów oraz praw konsumentów. W szczególności piętnowane są przypadki braku możliwości indywidualnego ustalania treści umowy przez klienta, braku jednoznacznego określania świadczeń obu stron umowy oraz nierówności praw i obowiązków. Konsekwencją uznania określonego zapisu za niedozwolony jest bardzo istotny fakt, polegający na tym, że nie wiąże on konsumenta. W ten sposób łatwiej mu się obronić przed niekorzystnymi działaniami firm.

Kodeks cywilny określa jako potencjalnie niedozwolone zapisy umów, które między innymi:

  • wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność wobec konsumenta;
  • przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed podpisaniem umowy;
  • zezwalają kontrahentowi na przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy na inny podmiot bez zgody konsumenta;
  • uzależniają zawarcie umowy i treść jej zapisów od zawarcia innej umowy lub od zobowiązania klienta do zawierania podobnych umów w przyszłości;
  • przyznają kontrahentowi prawo do jednostronnego interpretowania zapisów umowy i zmiany jej warunków,
  • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi zapłaty w przypadku niezrealizowania świadczenia w całości lub części oraz rezygnacji z umowy przez klienta, odstąpienia od niej oraz wypowiedzenia;
  • przewidują przyznanie uprawnienia kontrahentowi do określenia lub podwyższenia ceny czy wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez prawa konsumenta do odstąpienia od umowy;
  • stanowią, że umowa ulega automatycznemu przedłużeniu w przypadku ustalenia zbyt krótkiego terminu na złożenie oświadczenia o jej nieprzedłużaniu,
  • narzucania klientowi rozpoznania sprawy przez sąd inny niż ustawowo właściwy.
  • o typu umowy, w szczególności te, które związane są bezpośrednio z naszymi pieniędzmi, a więc umowy o kredyt, pożyczkę, lokatę czy ubezpieczenie.