Przede wszystkim trzeba pamiętać, że postępowanie naprawcze stosuje się do przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością, a nie do przedsiębiorców niewypłacalnych. Za przedsiębiorcę zagrożonego niewypłacalnością uznaje się przedsiębiorcę, który co prawda wykonuje swoje zobowiązania, jednak według rozsądnej oceny jego sytuacji ekonomicznej jest oczywistym, że w niedługim czasie stanie się niewypłacalny.
Postępowania naprawczego nie będzie można stosować wobec przedsiębiorcy:
1) który już prowadził postępowanie naprawcze, jeżeli od jego umorzenia nie upłynęły dwa lata
2) który już był objęty układem zawartym w postępowaniu naprawczym albo upadłościowym, jeżeli od wykonania układu nie upłynęło pięć lat
3) przeciw któremu przeprowadzono postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku albo w którym przyjęto układ likwidacyjny, jeżeli od prawomocnego zakończenia postępowania nie upłynęło pięć lat
4) w stosunku do którego oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości albo umorzono postępowanie upadłościowe z braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania, jeżeli od uprawomocnienia się postępowania nie upłynęło pięć lat.
Postępowanie naprawcze może jednak prowadzić przedsiębiorca, w stosunku do którego sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z jednoczesnym zezwoleniem na prowadzenie postępowania naprawczego.
Wszczęcie postępowania naprawczego
Przedsiębiorca zagrożony niewypłacalnością może złożyć w sądzie oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego, zawierające dane wymienione w art. 22 ust. 1 pkt. 1-3 i ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (puin), oraz oświadczenie, iż nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych powyżej. Wraz z oświadczeniem o wszczęciu postępowania naprawczego przedsiębiorca składa plan naprawczy, dokumenty wymienione w art. 23 ust. 1 puin oraz oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym o prawdziwości danych i oświadczenia, zawartych w oświadczeniu o wszczęciu postępowania naprawczego i załączonych dokumentach.
Sąd może, w ciągu czternastu dni od złożenia oświadczenia, zakazać wszczęcia postępowania naprawczego, jeżeli oświadczenie to zostało złożone z naruszeniem przepisów, lub jeżeli zawarte w nim lub w załączonych dokumentach dane lub oświadczenia są nieprawdziwe.
Złożenie oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego przedsiębiorca ogłasza w „Monitorze Sądowym i Gospodarczym” oraz w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu lokalnym i w jednym o zasięgu ogólnopolskim. Ogłoszenie to nie może nastąpić przed upływem terminu czternastu dni, o którym mowa powyżej, a w razie wydania w tym terminie przez sąd postanowienia zakazującego wszczęcia postępowania naprawczego – przed rozpatrzeniem zażalenia na to postanowienie. Data ogłoszenia oświadczenia w „MSiG” jest bardzo ważna, gdyż jest dniem wszczęcia postępowania naprawczego. Z tym właśnie dniem przedsiębiorca składa wniosek o wpis informacji o wszczęciu postępowania naprawczego do właściwego rejestru. Po wszczęciu postępowania naprawczego, na czas jego trwania sąd ustanawia dla przedsiębiorcy nadzorcę sądowego oraz może powołać biegłego.
Do nadzorcy sądowego stosuje się odpowiednio przepisy o nadzorcy sądowym w postępowaniu upadłościowym, z zastrzeżeniem tego, że przedsiębiorca niezwłocznie zawiera z nadzorcą sądowym umowę-zlecenie o wykonywanie czynności nadzorcy sądowego i wypłaca mu miesięcznie wynagrodzenie w wysokości podwójnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Miesięczne wynagrodzenie nadzorcy sądowego obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług określoną zgodnie z obowiązującą stawką tego podatku.
Dzień wszczęcia postępowania naprawczego jest bardzo ważny zarówno dla dłużnika, jak i dla wierzyciela, gdyż z tym dniem zasadniczo:
1) zawiesza się wykonanie zobowiązań przedsiębiorcy
2) zawiesza się naliczanie odsetek należnych od przedsiębiorcy
3) potrącenie wierzytelności jest dopuszczalne z uwzględnieniem przepisów art. 89 puin
4) nie mogą być wszczynane przeciwko przedsiębiorcy postępowania zabezpieczające i egzekucyjne, a wszczęte podlegają z mocy prawa zawieszeniu, z wyjątkiem postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych dotyczących wierzytelności nieobjętych układem.
Sąd na wniosek przedsiębiorcy może zmienić zarządzenia tymczasowe wydane w celu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w szczególności przez uchylenie dokonanych zajęć. Wszczęcie postępowania naprawczego nie ma natomiast wpływu na wszczynanie przeciwko przedsiębiorcy postępowania sądowego, w tym postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości na wniosek wierzyciela oraz postępowania administracyjnego, jednak w razie złożenia przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości sąd odroczy jego rozpoznanie do czasu zakończenia postępowania naprawczego albo połączy rozpoznanie wniosku z postępowaniem o zatwierdzenie układu.
W sprawach z zakresu prawa pracy wszczęcie postępowania naprawczego wywołuje skutki, takie jak ogłoszenie upadłości, z wyłączeniem spraw dotyczących ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Ponadto od dnia wszczęcia postępowania naprawczego do dnia prawomocnego rozstrzygnięcia co do zatwierdzenia układu albo umorzenia postępowania przedsiębiorca nie może zbywać ani obciążać swego majątku (zasady tej nie stosuje się do rzeczy zbywanych w zakresie działalności gospodarczej przedsiębiorcy).
Plan naprawczy
Plan naprawczy powinien zawierać uzasadnienie i zapewniać przywrócenie przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku. Sposób naprawy przedsiębiorstwa powinien określać restrukturyzację zobowiązań, które mogą być objęte układami w postępowaniu upadłościowym, majątku oraz zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Do określenia sposobu restrukturyzacji zobowiązań stosuje się odpowiednio przepisy o propozycjach restrukturyzacji zobowiązań zgłaszanych w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu.
Propozycje restrukturyzacji majątku przedsiębiorcy powinny wskazywać, jaka część majątku zostanie zbyta, wydzierżawiona lub wynajęta, określać sposoby zbycia oraz na co zostaną przeznaczone uzyskane środki. Propozycje te nie mogą obejmować składników majątku niestanowiących własności przedsiębiorcy, chyba że właściciel wyrazi na to zgodę na piśmie. Propozycje restrukturyzacji zatrudnienia powinny z kolei wskazywać ogólną liczbę zatrudnionych, liczbę pracowników zwalnianych i zasady zwolnień, liczbę pracowników zatrudnianych oraz zasady zatrudniania, a także konsekwencje finansowe tych zmian. Sama restrukturyzacja zobowiązań następuje w drodze układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli.
Zawarcie układu
Termin zgromadzenia wierzycieli ustala przedsiębiorca w porozumieniu z nadzorcą sądowym, lecz nie może się ono odbyć wcześniej niż po upływie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania naprawczego. Przedsiębiorca ma obowiązek zawiadomić wierzycieli o terminie i miejscu zgromadzenia wierzycieli listem poleconym lub za dowodem doręczenia co najmniej dwa tygodnie przed zgromadzeniem. Wraz z zawiadomieniem musi on doręczyć wierzycielom plan naprawczy. W zgromadzeniu wierzycieli (które prowadzi nadzorca sądowy) mają prawo uczestniczyć wierzyciele, którzy zostali powiadomieni o terminie zgromadzenia albo ci, którzy, pomimo braku powiadomienia, zgłoszą nadzorcy sądowemu swoje uczestnictwo, a przedsiębiorca nie zaprzeczy istnieniu ich wierzytelności. Głosowanie nad układem może odbywać się w grupach wierzycieli. Podziału na grupy dokonuje przedsiębiorca – warto o tym pamiętać przed odbyciem zgromadzenia i jeśli okaże się to korzystne, to podzielić wierzycieli na grupy. Na zgromadzeniu wierzycieli wierzyciele głosują z sumą swoich wierzytelności, jaką umieszczono na liście wierzytelności, sporządzonej przez przedsiębiorcę z zachowaniem wymogów art. 245-251 puin.
Wierzyciele, którzy nie zostali umieszczeni na liście, a którzy zgłosili swój udział w zgromadzeniu wierzycieli, głosują z sumą zgłoszonych wierzytelności do wysokości niezaprzeczonej przez przedsiębiorcę.
Układ jest uznany za przyjęty, jeżeli wypowie się za nim większość wierzycieli uprawnionych do uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli, mających łącznie dwie trzecie ogólnej sumy wierzytelności uprawniających do głosowania (zasada ta musi zostać również zastosowana w poszczególnych grupach).
Nieprzyjęcie układu nie wyklucza możliwości ponownego zwołania zgromadzenia wierzycieli, na którym dopuszcza się zgłoszenie nowych propozycji restrukturyzacji zobowiązań oraz innych zmian w planie naprawczym. Termin ponownego zgromadzenia wierzycieli nadzorca sądowy ogłasza na zgromadzeniu, na którym układ nie został przyjęty. Warto pamiętać, że oddany poprzednio za układem głos wierzyciela, który nie stawił się na ponownym zgromadzeniu, zachowuje moc przy obliczaniu wyników głosowania, jeżeli nowe propozycje są dla tego wierzyciela nie mniej korzystne od propozycji, nad którymi wcześniej głosował.
Zarzuty przeciwko układowi może zgłosić każdy z wierzycieli uprawnionych do udziału w zgromadzeniu. Zarzuty może także zgłosić wierzyciel nieuprawniony do udziału w zgromadzeniu, jeżeli wykaże, że układ może mu utrudnić dochodzenie roszczeń. Zarzuty wnosi się do sądu w terminie tygodnia od dnia zawarcia układu. Dla wierzycieli, którzy nie zostali zawiadomieni o zgromadzeniu wierzycieli, termin ten biegnie od dnia obwieszczenia, o którym mowa poniżej. Sąd zatwierdza układ po przeprowadzeniu rozprawy. O terminie rozprawy należy dokonać obwieszczenia także przez ogłoszenie w „Monitorze Sądowym i Gospodarczym” oraz zawiadomić przedsiębiorcę i osoby, które wniosły zarzuty.
Sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeżeli:
1) brak było podstaw do prowadzenia postępowania naprawczego
2) przedsiębiorca nie złożył wymaganych w sprawie dokumentów
3) dane zawarte w dokumentach i oświadczeniach przedsiębiorcy były nieprawdziwe
4) przedsiębiorca nie zawiadomił wszystkich znanych mu wierzycieli o terminie zgromadzenia wierzycieli
5) nadzorca sądowy nie miał możliwości sprawowania nadzoru
6) w toku postępowania naruszono przepisy prawa, które mogły mieć wpływ na wynik głosowania
7) przedsiębiorca zbył lub obciążył swe mienie albo udzielił niektórym wierzycielom większych korzyści z naruszeniem przepisów art. 501 puin
8) z okoliczności sprawy wynika, że układ nie będzie wykonany
9) układ jest krzywdzący dla wierzycieli, którzy wnieśli zarzuty
10) przyjęty plan naprawczy nie zapewnia przywrócenia przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku.
W przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w pkt. 3, 9 i 10, sąd może zatwierdzić układ, jeżeli w dokumentach przedsiębiorcy znalazły się nieprawdziwe dane z przyczyn od przedsiębiorcy niezależnych albo które nie miały istotnego wpływu na przebieg postępowania i gdy jest oczywiste, że na podstawie układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w stopniu nie mniej korzystnym, niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego. Odmowa zatwierdzenia układu wywołuje skutki, takie jak uchylenie układu. W przypadku odmowy zatwierdzenia układu z przyczyn, o których mowa w pkt. 1-3 i 7, odsetki od zobowiązań przedsiębiorcy należne za okres postępowania naprawczego przysługują w podwójnej wysokości.
Trzeba pamiętać, że układ wiąże wszystkich wierzycieli, którzy zostali zawiadomieni o zgromadzeniu wierzycieli, na którym doszło do zawarcia układu oraz tych, którzy zgłosili nadzorcy sądowemu swoje uczestnictwo na zgromadzeniu wierzycieli, a przedsiębiorca nie zaprzeczył istnieniu ich wierzytelności. Układem objęte są wierzytelności umieszczone na liście wierzytelności, jeżeli zostały potwierdzone przez wierzycieli. Są nim objęte także wierzytelności sporne, jeżeli spór o ich istnienie lub wysokość rozstrzygnięty został po zatwierdzeniu układu. W tym przypadku układem objęte są wierzytelności umieszczone na liście wierzytelności, do wysokości zgłoszonej przez przedsiębiorcę prowadzącego postępowanie naprawcze, a w sprawach wierzytelności nieumieszczonych na tej liście, lecz zgłoszonych przez wierzycieli, do wysokości niezaprzeczonej przez przedsiębiorcę.
Jeżeli postępowanie naprawcze prowadzi mały lub średni przedsiębiorca, postępowanie umarza się z mocy prawa w razie niezawarcia układu w terminie trzech miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W innych przypadkach postępowanie umarza się po upływie czterech miesięcy od dnia jego wszczęcia. Sąd uchyli układ, jeżeli przedsiębiorca nie wykonuje układu albo gdy przyczyny, o których mowa w pkt. 1-8 i 10, ujawniły się w okresie wykonywania układu. Sąd może natomiast uchylić układ, jeżeli przedsiębiorca nie realizuje planu naprawczego przyjętego w toku postępowania naprawczego.
O uchyleniu układu sąd orzeka na wniosek zgłoszony przez każdego z wierzycieli lub przez osoby, które zgodnie z układem są uprawnione do nadzoru nad jego wykonaniem.
MICHAŁ KURYŁEK radca prawny
źródło: Eurogospodarka nr 6/2012