Przeniesienia wierzytelności dokonuje się w formie przelewu (cesji) zgodnie z zasadami określonymi w przepisach Kodeksu cywilnego. Cesja wierzytelności może nastąpić poprzez umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub inną umowę zobowiązującą do przeniesienia wierzytelności. W przypadku sprzedaży wierzytelności dochodzi do zamiany wierzyciela na podstawie odpłatnej umowy. Przelew wierzytelności odbywa się bez udziału i bez zgody dłużnika. Stronami umowy są cedent, czyli osoba sprzedająca wierzytelności, i cesjonariusz, czyli nabywca.
Rozliczenie podatkowe zbycia własnej wierzytelności
Za przychody związane z działalnością gospodarczą osiągnięte w roku podatkowym uważa się także przychody należne choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane. Jednak w przypadku, gdy wierzyciel dokonuje zbycia wierzytelności własnej na rzecz innego podmiotu i otrzymuje zapłatę z tego tytułu, nie osiąga przychodu. Osiągnął ten przychód bowiem wcześniej, wykazując przychód należny (choć jeszcze nieotrzymany) w momencie, gdy upłynął termin płatności za dostarczony towar bądź usługę. Cena uzyskana w wyniku zbycia takiej wierzytelności w istocie stanowi jedynie spłatę należności, która została wcześniej zaliczona do przychodów.
Wystąpienie straty
Często przy sprzedaży wierzytelności wierzyciel ponosi stratę, ponieważ uzyskuje cenę niższą od wartości nominalnej wierzytelności. Strata stanowi różnicę pomiędzy ceną nominalną zbywanej wierzytelności a jej faktyczną ceną zbycia.
Strata ze sprzedaży wierzytelności może być kosztem
Powstaje pytanie: „Czy można stratę zaliczyć do kosztów podatkowych?”. Należy przede wszystkim sprawdzić, czy koszt ten nie został wyłączony z kosztów uzyskania przychodów w art. 16 Ustawy o CIT. Straty z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, co do zasady, nie są kosztem. Jednak do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć stratę ze zbycia wierzytelności, jeżeli te wierzytelności wcześniej zostały zarachowane jako przychód należny. A zatem w sytuacji, gdy dokonuje się sprzedaży wierzytelności poniżej jej wartości nominalnej, którą wcześniej zaliczono do przychodów należnych, powstałą różnicę w cenie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.
Moment zaliczenia straty do kosztów
Za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów uważa się co do zasady dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury, albo dzień, na który ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku). Nie ma zatem znaczenia dzień faktycznego otrzymania zapłaty. W przypadku zbycia wierzytelności własnej poniżej jej wartości nominalnej stratę powstałą z tego tytułu można zaliczyć w dniu podpisania umowy zbycia wierzytelności. W tej sytuacji nie ma znaczenia, że faktyczna zapłata nastąpiła w innym terminie.
Sytuacje, gdy wierzytelności nie można zaliczyć do kosztów podatkowych
W sytuacji, gdy wierzytelności nie zostały zaliczone do przychodów należnych, nie ma możliwości zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów straty poniesionej z tytułu sprzedaży wierzytelności. Jeżeli w takiej sytuacji spółka (wierzyciel) sprzeda wierzytelność po niższej cenie, powinna wykazać przychód w wysokości uzyskanej kwoty oraz koszty w wysokości wartości wierzytelności, czyli zadeklarować stratę z tytułu tej transakcji. Spółka nie będzie jednak mogła zaliczyć do kosztów tej straty. Zasadniczo taka sytuacja będzie dotyczyła podmiotów prowadzących działalność polegającą na obrocie wierzytelnościami, a nie podmiotów dokonujących sprzedaży wierzytelności własnych.
Konkretny przykład straty
Spółka świadczyła usługę kontrahentowi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, za którą należność w kwocie 15 tys. zł, zaliczyła jako przychód należny. Spółka nie mogła odzyskać należności, postanowiła sprzedać wierzytelność. Ze sprzedaży wierzytelności uzyskała cenę w wysokości 10 tys. zł. A zatem różnica między ceną nominalną zbywanej wierzytelności a jej ceną zbycia w kwocie 5 tys. zł (15 tys. zł – 10 tys. zł) stanowi stratę.