Ustawa Ordynacja podatkowa w art. 107-119 reguluje właśnie odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe podatnika. Musisz przy tym pamiętać, że osoby tam wskazane odpowiadają solidarnie wraz z podatnikiem całym swoim majątkiem. Co więcej, osoby trzecie odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z następcą prawnym podatnika za przejęte przez niego zaległości podatkowe.
Zasadą jest, że osoby trzecie odpowiadają również za:
1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów
2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych
3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek
4) koszty postępowania egzekucyjnego.
Rozwiedziony małżonek
Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej,
jednak tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym.
Odpowiedzialność powyższa nie obejmuje:
• niepobranych należności wymienionych w punkcie 1)
• odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych powstałych po dniu uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie.
Podobne zasady odpowiedzialności występują w przypadku unieważnienia małżeństwa oraz separacji.
Członek rodziny
Członek rodziny podatnika prowadzącego działalność gospodarczą odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z tym podatnikiem za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności (np. były przez niego, chociażby częściowo, utrzymywane).
Odpowiedzialność ta nie dotyczy osób, które w okresie stałego współdziałania z podatnikiem były osobami, wobec których na podatniku ciążył obowiązek alimentacyjny – w zakresie wynikającym z obowiązku alimentacyjnego.
Za członków rodziny podatnika uważa się zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonków zstępnych, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu. Odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości uzyskanych korzyści oraz nie obejmuje niepobranych należności wymienionych w punkcie 1), z wyjątkiem należności, które nie zostały pobrane od członków rodziny i małżonka, o którym mowa dalej.
Odpowiedzialność, o której mowa, dotyczy również małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, których wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd oraz małżonków pozostających w separacji.
Nabywca przedsiębiorstwa
Kolejną osobą, która ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe osób trzecich, jest nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Odpowiada on całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach – aby uniknąć odpowiedzialności, warto przed zakupem przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa zażądać od sprzedającego zaświadczeń o braku zaległości podatkowych. Innym sposobem na nabycie „czystego” przedsiębiorstwa jest nabycie go w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym.
Pamiętajmy jednak, że nabywca odpowiada również za zaległości podatkowe i inne należności zbywcy wymienione w pkt. 2)-4), z zastrzeżeniem odsetek (o których mowa dalej), powstałe po dniu wydania zaświadczenia o braku zaległości podatkowych, a przed dniem nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jeżeli od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynęło więcej niż 30 dni.
Zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części i nie obejmuje:
• należności wymienionych w punkcie 1)
• odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz oprocentowania, o którym mowa w punkcie 3) powstałych po dniu nabycia.
Powyższego ograniczenia odpowiedzialności nie stosuje się do nabywców będących małżonkami lub członkami rodziny podatnika.
Przekształcenie działalności gospodarczej w spółkę z o.o.
Również jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z tą osobą fizyczną za powstałe do dnia przekształcenia zaległości podatkowe przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Firmant
Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, jeżeli podatnik, za zgodą innej osoby, w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności, posługuje się lub posługiwał się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą tej osoby, wówczas osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności.
Właściciel, samoistny posiadacz oraz użytkownik
Także właściciel, samoistny posiadacz lub użytkownik wieczysty rzeczy lub prawa majątkowego, pozostający z użytkownikiem danej rzeczy lub prawa majątkowego w związku, odpowiada za zaległości podatkowe użytkownika powstałe w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przez użytkownika, jeżeli dana rzecz lub prawo są związane z działalnością gospodarczą lub służą do jej prowadzenia. Pamiętajmy jednak, że związek, o którym mowa, ma miejsce, gdy podczas trwania użytkowania między:
• właścicielem, samoistnym posiadaczem lub użytkownikiem wieczystym rzeczy lub prawa majątkowego a ich użytkownikiem lub
• osobami pełniącymi funkcje zarządzające, nadzorcze albo kontrolne w podmiocie będącym właścicielem, samoistnym posiadaczem lub użytkownikiem wieczystym rzeczy lub prawa majątkowego a osobami pełniącymi takie funkcje w podmiocie będącym ich użytkownikiem – istnieją powiązania o charakterze rodzinnym, kapitałowym lub majątkowym w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym albo wynikające ze stosunku pracy. Odpowiedzialność ta ograniczona jest do równowartości rzeczy lub praw majątkowych będących przedmiotem użytkowania.
Podobna odpowiedzialność istnieje w przypadku najmu, dzierżawy, leasingu lub innych umów o podobnym charakterze. Odpowiedzialność ta działa jednak również niejako w drugą stronę – dzierżawca lub użytkownik nieruchomości odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem będącym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub posiadaczem samoistnym nieruchomości za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych wynikających z opodatkowania nieruchomości powstałych podczas trwania dzierżawy lub użytkowania. Odpowiedzialność ta istnieje jednak tylko wtedy, jeśli między dzierżawcą lub użytkownikiem a podatnikiem istnieją powiązania o charakterze rodzinnym, kapitałowym lub majątkowym w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym albo wynikające ze stosunku pracy.
Odpowiedzialność wspólników spółek osobowych
Zasadą jest również, że wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Odpowiedzialność ta dotyczy również odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem oraz zaległości wymienionych w art. 52 Ordynacji podatkowej (m.in. nienależna nadpłata czy nienależny zwrot) powstałych w czasie, gdy był on wspólnikiem.
Za zobowiązania podatkowe powstałe na podstawie odrębnych przepisów po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki.
Odpowiedzialność członków zarządu
Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1. Nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy.
2. Nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Ważna informacja dla wspólników
Jeśli spółka z o.o. w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie mają zarządu, wówczas za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany. Powyższa odpowiedzialność dotyczy również byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji. Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione powyżej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami.
Połączenie i podział
Osoby prawne przejmujące lub osoby prawne powstałe w wyniku podziału (osoby nowo zawiązane) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe osoby prawnej dzielonej, jeżeli majątek przejmowany na skutek podziału, a przy podziale przez wydzielenie – także majątek osoby prawnej dzielonej, nie stanowi zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Zakres odpowiedzialności osób prawnych przejmujących lub osób prawnych nowo zawiązanych ograniczony jest do wartości aktywów netto nabytych, wynikających z planu podziału. Natomiast zakres odpowiedzialności osób prawnych przejmujących lub osób prawnych nowo zawiązanych przy podziale przez wydzielenie ograniczony jest do zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych do dnia wydzielenia.
Jak nakładana jest odpowiedzialność?
O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji. Co ważne, postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed:
1) upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania
2) dniem doręczenia decyzji:
a) określającej wysokość zobowiązania podatkowego
b) o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta
c) w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług
d) określającej wysokość należnych odsetek za zwłokę
3) dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego – w przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie deklaracji.
Egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna.
Przedawnienie
Warto pamiętać, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Przedawnienie zobowiązania wynikającego z powyższej decyzji następuje zaś po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.
MICHAŁ KURYŁEK
źródło: Eurogospodarka nr 4/2012