Pierwszą czynnością egzekucyjną może być zajęcie pensji, rachunku bankowego czy wierzytelności dłużnika. Komornik ma prawo też zająć ruchomości. – Wszystko zależy od wniosków wierzyciela, od wskazanych sposobów egzekucji – tłumaczy Monika Janus. Najpóźniej podczas pierwszej czynności komornik wręcza dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji.
Zawartość pisma o wszczęciu egzekucji
– W piśmie musi być tytuł wykonawczy oraz sposób egzekucji i pouczenie o możliwości, terminie, i sposobie wniesienia zaskarżenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, a także sporządzony przez organ egzekucyjny odpis tytułu wykonawczego. Na żądanie komornik powinien okazać dokument w oryginale – mówi przedstawicielka KRK. Podkreśla, że każdy komornik ma legitymację służbową, którą powinien okazać na wezwanie dłużnika.
Komornik nie może podejmować czynności egzekucyjnych bez złożenia przez wierzyciela ważnego tytułu wykonawczego oraz wniosku o wszczęcie egzekucji. Najczęściej wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego składany jest przez wierzyciela wskazanego w tytule wykonawczym, ale może go złożyć też prokurator czy organ działający na takich samych zasadach jak prokurator albo organizacje społeczne. Złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji powoduje rozpoczęcie postępowania egzekucyjnego.
To wierzyciel, nie komornik, rządzi
Zwykle komornicy wykonują swoje czynności w dni robocze oraz soboty od godziny 7 do 21. Ale mogą pracować też w porze nocnej w dni świąteczne czy w niedzielę. – Ale tylko za pozwoleniem prezesa sądu rejonowego – zastrzega Monika Janus.
Jeżeli dłużnik otrzyma zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, to powinien próbować skontaktować się z komornikiem, by spłacić dług bądź przedstawić stan majątkowy. – Naszą rolą jest doprowadzić do wyegzekwowania należnych kwot zasądzonych w tytule wykonawczym – przypomina przedstawicielka KRK. Podkreśla, że komornik musi przyjąć sprawę i przeprowadzić egzekucję. – Rolą wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym jest kierowanie komornikiem za pomocą dostępnych środków prawnych. To wierzyciel jest „panem postępowania” i to na jego rzecz komornik egzekwuje środki pieniężne czy inne obowiązki i jest jego wnioskami związany – tłumaczy Monika Janus. Przyznaje, że w swojej pracy często spotyka się z błędnym przekonaniem dłużników, że wszystko zależy od komornika, który w ich mniemaniu może np. odstąpić od zajęcia pensji czy konta bankowego, a nawet wstrzymać się z egzekucją na jakiś czas. – To jest niemożliwe. Komornik sam nie może działać wbrew wnioskom wierzyciela – podkreśla przedstawicielka KRK. Przypomina, że komornik nie jest sądem, nie rozstrzyga słuszności czy zasadności egzekucji, nie może prowadzić postępowania dowodowego, nie dokonuje żadnych ocen merytorycznych.
Zwraca uwagę, że wszelkie sprawy związane z umorzeniem odsetek, zwolnieniem wynagrodzenia za pracę, przedłużeniem terminu do zapłaty dłużnik musi załatwiać z wierzycielem.
Prawo do najmniej uciążliwej egzekucji
Ale z komornikiem też warto rozmawiać. Przepisy regulujące jego pracę przewidują środki pomocne dłużnikowi. – Jeżeli komornik zajął i pensję dłużnika, i jego konto bankowe, i samochód, to dłużnik może skorzystać z prawa żądania zawieszenia części majątku, jeżeli posiada inny majątek na zaspokojenie wierzyciela. To znaczy, że np. może żądać zawieszenia egzekucji z samochodu i pensji, bo ma na rachunku bankowym środki na spłatę długu, które wyegzekwuje komornik – tłumaczy Monika Janus. Zwraca uwagę, że dłużnik może skorzystać z prawa do żądania zastosowania wobec niego najmniej uciążliwego sposobu egzekucji. Rozmawiać z komornikiem warto, choćby dlatego, by nie zajął przedmiotów służących do wykonywana pracy zarobkowej przez dłużnika. – Komornika nie należy unikać, chować się przed nim. Należy skupić się nad rozwiązaniem problemu ciążącego długu, zaproponować sposób i terminy spłaty, wskazać majątek, bo za jego poszukiwanie dłużnik zostanie obciążony dodatkowymi kosztami – radzi przedstawicielka KRK. Tytuł wykonawczy przedawnia się po upływie 10 lat, ale każde skierowanie sprawy do komornika przerywa naliczanie tego okresu. Wtedy termin 10-letni zaczyna biec od nowa. – Zatem małe są szanse, że uniknie się egzekucji, zawsze dług będzie ciążył na dłużniku, a po jego śmierci na jego spadkobiercach – wyjaśnia Monika Janus.
Zwraca uwagę, że niezwykle istotne i znaczące pod względem prawnym jest odbieranie korespondencji, czy to sądowej, czy komorniczej. – Przekonanie, że nie podejmując listu od komornika, adresat pozbędzie się problemu, jest błędne i do niczego nie prowadzi – tłumaczy komornik. I podkreśla, że lepiej i korzystniej jest odbierać korespondencję, bo dwukrotnie awizowana traktowana jest tak, jakby adresat ją odebrał, a to może oznaczać, że upłyną wszelkie terminy do np. zaskarżenia czynności czy odwołania się od wyroku sądu, w którym zasądzono do zapłaty kwotę już wcześniej zapłaconą. – A czynności czy orzeczenia staną się prawomocne i nie będzie możliwości ich wzruszenia – kończy Monika Janus.
Komornik nie bada, czyja jest ruchomość
Komornik, przeprowadzając egzekucję, podczas której zajmuje ruchomości spisuje je do protokołu zajęcia, okleja znakami ujawniającymi zajęcie i ustanowienie dozorcy. – Jeżeli zajęte rzeczy komornik pozostawił w dozorze dłużnikowi, ten może je używać, korzystać zgodnie z przeznaczeniem, ale nie może ich zbyć, zniszczyć, bo odpowiadałby karnie. Nie odpowiada się natomiast za normalne zużycie rzeczy – mówi przedstawicielka KRK. Komornik może wszędzie dokonać zajęcia ruchomości: w domu, w firmie dłużnika, a ten wcale nie musi być obecny podczas egzekucji, ale muszą być świadkowie, których ustanawia komornik. Takie osoby muszą mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Nie mogą to być ani dzieci, ani osoby ubezwłasnowolnione. Komornik, gdy zajmuje rzecz ruchomą, nie bada czy jest ona własnością dłużnika, czy innej osoby. Ma prawo zająć rzecz, której używa dłużnik, np. samochód, który należy do teściowej, przyjaciela czy nawet do firmy leasingowej. Właściciele takiej rzeczy mogą żądać od sądu zwolnienia zajętej rzeczy, ale w ciągu miesiąca muszą złożyć tzw. powództwo przeciwegzekucyjne. Po skutecznym dokonaniu zajęcia przez komornika ruchomości wyznaczana jest licytacja publiczna, w toku której może nastąpić sprzedaż rzeczy. W postępowaniu mogą być wyznaczone dwie licytacje – pierwsza i druga. Na pierwszej cena wywołania, najniższa cena za jaką można nabyć rzecz, wynosi 75 proc. wartości rynkowej i jest to tzw. cena oszacowania, którą komornik wpisuje w protokole zajęcia przy czynności, na kolejnej licytacji cena wywołania wynosi 50 proc. ceny oszacowania.
Co może zająć komornik ?
Przy egzekucji świadczeń pieniężnych może być ona prowadzona z
• z ruchomości;
• z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń emerytalno-rentowych;
• z rachunków bankowych;
• z innych wierzytelności;
• z innych praw majątkowych, jak np. akcji, udziałów;
• z nieruchomości;
• przez zarząd przymusowy;
• przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
Co nie podlega egzekucji z rzeczy ruchomych
Egzekucję prowadzi się z wszystkich ruchomości dłużnika, ale są wyjątki. To przedmioty, które z przyczyn humanitarnych i społecznych nie podlegają egzekucji. Do nich zalicza się przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne niezbędne dłużnikowi i członkom jego rodziny, a także ubranie potrzebne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu, zapasy żywności i opału na okres miesiąca oraz jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów, narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych. Ograniczeniu podlegają przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową.
Przy egzekucji z pensji, konta, emerytury nie podlegają egzekucji:
– sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;
 – sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele w szczególności stypendia, wsparcia, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z urzeczywistnieniem tych celów albo z tytułu obowiązku alimentacyjnego;
 – prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;
 – świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych, w granicach określonych w wysokości 75 proc., lecz nie dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów (komornik może zająć tylko 25 proc. kwot z tytułu odszkodowania);
– świadczenia z pomocy społecznej;
– u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę – pieniądze w kwocie, która odpowiada niepodlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nieotrzymującego stałej płacy – pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;
– świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej;
– emerytury i renty podlegają zajęciu w wysokości 25 proc., ale wolne są od egzekucji i potrąceń w wysokości 50 proc. najniższej emerytury lub renty – zależnie od rodzaju pobieranego świadczenia;
– w przypadku egzekucji z rachunków bankowych wolne od zajęcia są środki do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłaty z zysku za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego (aktualnie do ok. 13 tys. zł w ogóle nie ulegają zajęciu).