Do przestępstw i wykroczeń skarbowych przeciwko obowiązkom podatkowym zalicza się:
● uchylenie się od opodatkowania poprzez nieujawnianie przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nieskładanie deklaracji (art. 54 k.k.s.)
● podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w złożonej deklaracji lub oświadczeniu (art. 56 k.k.s.)
● nieprowadzenie ksiąg rachunkowych (art. 60 § 1 k.k.s.)
● niezawiadomienie urzędu skarbowego o prowadzeniu księgi przez doradcę podatkowego lub inny upoważniony podmiot (art. 60 § 3 k.k.s.)
● nierzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych (art. 61 § 1 k.k.s., przy czym księga nierzetelna to księga prowadzona niezgodnie ze stanem rzeczywistym)
● wadliwe prowadzenie ksiąg rachunkowych (art. 61 § 3 k.k.s., przy czym księga wadliwa to księga prowadzona niezgodnie z przepisami prawa)
● niewystawianie faktur, rachunków, odmowa ich wydania, dokonanie sprzedaży z pominięciem kasy fiskalnej, niewydanie paragonu fiskalnego (art. 62 § 1 k.k.s.)
● nierzetelne wystawianie faktur lub rachunków (art. 62 § 2 k.k.s.)
● nieprzechowywanie kopii wystawionych faktur i rachunków bądź dowodu zakupu towarów (art. 62 § 3 k.k.s.)
● wyłudzenie, w szczególności zwrotu nadpłaty lub VAT naliczonego (art. 76 § 1 k.k.s.)
● niewpłacanie w terminie przez płatnika lub inkasenta pobranego podatku (77 § 1 k.k.s.)
● niepobranie podatku przez płatnika albo pobranie go w kwocie niższej od należnej (art. 78 § 1 k.k.s.)
● nieskładanie w terminie wymaganej informacji podatkowej organowi podatkowemu (art. 80 § 1 k.k.s.)
● nieskładanie przez płatnika w terminie wymaganej informacji podatkowej organowi podatkowemu lub podatnikowi (art. 80 § 2 k.k.s.)
● udaremnianie lub utrudnianie wykonania czynności służbowych osobie upoważnionej do przeprowadzenia czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub skarbowej (w szczególności odmowa okazania księgi, niszczenie, uszkadzanie, ukrywanie, usuwanie księgi lub czynienie jej bezużyteczną) – art. 83 k.k.s.
W kodeksie używane jest pojęcie należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym, przez którą należy rozumieć wyrażoną liczbowo kwotę pieniężną, od której uiszczenia lub zadeklarowania uiszczenia osoba zobowiązana uchyliła się i w rzeczywistości ten uszczerbek finansowy nastąpił.
Sprawca czynu
Przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe można, co do zasady, popełnić tylko umyślnie. Odpowiedzialność za przestępstwa nieumyślne może mieć miejsce tylko wtedy, gdy kodeks karny skarbowy to przewiduje. A zatem, żeby dana osoba, tzw. sprawca czynu zabronionego, mógł być ukarany w postępowaniu karnym skarbowym, musi mu być udowodniona wina umyślna. Czyn zabroniony jest popełniony umyślnie, jeśli sprawca ma zamiar jego popełnienia, a to oznacza, że chce ten czyn popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia godzi się na to.
Odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe mogą ponosić tylko osoby fizyczne, ponieważ tylko im można przypisać winę popełnionego czynu zabronionego. Podmioty prowadzące działalność niebędące osobami fizycznymi nie mogą być ukarane na podstawie k.k.s.
Odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe dotyczące zobowiązań podatkowych mogą ponosić zarówno podatnicy (osoby fizyczne) prowadzący, jak i nieprowadzący działalność gospodarczą, jeśli popełnią któryś z wyżej wymienionych czynów zabronionych. W przypadku np. niezapłacenia w terminie podatku powstaje z tego tytułu zaległość podatkowa, od której są należne odsetki od zaległości, ale jednocześnie podatnik może być ukarany z k.k.s. za narażenie podatku na uszczuplenie. Wysokość kary będzie zależała od wartości podatku, który był do zapłacenia. Jednak jeśli w takiej sytuacji podatnik (będący sprawcą czynu zabronionego w k.k.s.) zawiadomi sam organ podatkowy o przyczynach opóźnienia w zapłacie podatku i jednocześnie wpłaci zaległość wraz z odsetkami, może uniknąć kary stosując tzw. czynny żal. Nie podlega bowiem zgodnie z art. 16 k.k.s. karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności współdziałające w jego popełnieniu. Nie podlega również karze za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe osoba, która złożyła skutecznie korektę deklaracji podatkowej, dołączając do niej uzasadnienie przyczyn korekty i w całości zapłaci, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie (art. 16a k.k.s.).
Ponadto k.k.s. wskazuje, że za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada jak sprawca podatnik, ale także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną (art. 9 § 3 k.k.s.). W konsekwencji za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia w firmie w pierwszej kolejności odpowiada przedsiębiorca, a w określonych okolicznościach również księgowa (podmiot prowadzący finanse przedsiębiorcy, doradca podatkowy itp.).
Przestępstwa i wykroczenia skarbowe
Zakwalifikowanie popełnionego czynu zabronionego jako przestępstwo lub wykroczenie skarbowe zależy od wielkości należności publicznoprawnej narażonej na uszczuplenie lub uszczuplonej. Za przestępstwa skarbowe są przewidziane wyższe i surowsze kary niż za wykroczenia skarbowe.
Przestępstwo skarbowe
Przestępstwem skarbowym jest czyn zabroniony przez k.k.s. pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności.
Wykroczenie skarbowe
Natomiast wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony przez k.k.s. pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekraczają pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia.
A zatem jeśli czyn zabroniony zostanie popełniony w 2012 r. to będzie wykroczeniem, jeśli należność narażona na uszczuplenie (np. zaległość w podatku) nie przekracza kwoty 7500 zł (5 x 1500 zł minimalne wynagrodzenie).
Kary i grzywny
Podstawą do wyliczenia kwot grzywien i kar pieniężnych jest kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązująca w danym roku. Jeśli więc zmienia się ta kwota, zmieniają się też grzywny i kary pieniężne. W 2012 r. kwoty grzywien i kar pieniężnych za wykroczenia i przestępstwa skarbowe, które wyznaczane są w oparciu o aktualne minimalne wynagrodzenie, są wyższe w porównaniu do 2011 r. Zostało podwyższone w 2012 r. minimalne wynagrodzenie do kwoty 1500 zł rozporządzeniem Rady Ministrów z 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz.U. nr 192, poz. 1141).
Grzywna za wykroczenie skarbowe
Kara grzywny za wykroczenie skarbowe jest określana kwotowo. Zgodnie z art. 48 k.k.s., kara grzywny w przypadku wykroczeń skarbowych, może być wymierzona w granicach od jednej dziesiątej do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, chyba że kodeks stanowi inaczej.
A zatem kara grzywny orzeczona za wykroczenie skarbowe może być wymierzona od kwoty 150 zł (1/10 minimalnego wynagrodzenia) do kwoty 30 tys. zł (20 x minimalne wynagrodzenie). Mandatem karnym można nałożyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających podwójnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, tj. 3000 zł = 2 x x 1500 zł.
Grzywna za przestępstwo skarbowe
W przypadku orzeczenia kary grzywny za przestępstwa skarbowe, zgodnie z art. 23 k.k.s., sąd określa liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej. Jeżeli Kodeks karny skarbowy nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, a najwyższa 720. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. Niemniej jednak stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej czterystukrotności.
A zatem w 2012 r. stawka dzienna mieści się w granicach kwot: od 50 zł (1/30 x 1500 zł) do 20 tys. zł (400 x 1500 zł). Kara grzywny może być natomiast orzeczona w granicach kwot: od 500 zł do 14,4 mln zł (720 stawek x max. stawkę dzienną).
Określenie wysokości kary i rodzaju kary (tzn. grzywna, ograniczenie czy pozbawienie wolności) za przestępstwa skarbowe przewidziane w k.k.s. są uzależnione od wielkości podatku uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie. Małą wartością jest wartość nieprzekraczająca dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia w momencie popełnienia czynu zabronionego tj. 1500 zł x 20 = 30 tys. zł. Duża wartość nie przekracza w momencie popełnienia czynu zabronionego pięćsetkrotności minimalnego wynagrodzenia, tj. 1500 zł x 500 = 750 tys. zł, a wielka wartość to wartość, która w momencie popełnienia czynu zabronionego przekracza tysiąckrotność minimalnego wynagrodzenia, tj. 1500 zł x 1000 = 1,5 mln zł.
Podstawa prawna – ustawa z 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2007 r., nr 111, poz. 765 ze zm.).
IWONA CZAUDERNA doradca podatkowy
źródło: Eurogospodarka nr 5/2012