W przypadku postawienia w stan upadłości spółki na jej rzecz działa syndyk masy upadłości, który m.in. ma obowiązek składać do urzędu skarbowego bieżące deklaracje dotyczące VAT. Jeśli przed ogłoszeniem upadłości spółka nie uregulowała wszystkich zobowiązań z tytułu dokonywanych zakupów towarów i usług od kontrahentów, to po ogłoszeniu upadłości zobowiązania te nie mogą zostać uregulowane w zwykłym trybie.
Wierzyciele nie mogą być zaspokojeni poza postępowaniem upadłościowym.
Zastosowanie mają wówczas przepisy prawa upadłościowego i naprawczego, a z nich wynika, że wierzyciele upadłego zobowiązani są do zgłoszenia swoich wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Wierzyciele dłużnika postawionego w stan upadłości są zaspokajani według określonej kolejności wynikającej z prawa upadłościowego.
W pierwszej kolejności zaspokajane są należności z kategorii pierwszej, do których należą koszty postępowania upadłościowego, takie jak podatki przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości. W tej sytuacji, po ogłoszeniu upadłości syndyk nie ma możliwości uregulowania faktury dotyczącej należności powstałej przed ogłoszeniem upadłości.
Dokonanie takiej zapłaty doprowadziłoby bowiem do sytuacji, w której zaspokojenie wierzycieli przez upadłego nastąpiłoby poza postępowaniem upadłościowym, co jest niedopuszczalne. Jednocześnie tylko zapłata pozwoliłaby uniknąć konieczności korekty podatku naliczonego, o której mowa w art. 89b ust.1 ustawy o VAT.
Konieczność korekty podatku naliczonego VAT.
Jak wynika z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, w przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju (Polski) w terminie 150 dni od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze, dłużnik (w tym przypadku spółka) jest zobowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku VAT wynikającej z tej faktury, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności.
Syndyk nie musi dokonywać korekty.
W związku z tym, pojawił się spór pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi dotyczący konieczności dokonania przez syndyka działającego w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłej spółki, korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT (tj. od niezapłaconych faktur przez spółkę) oraz zapłaty korygowanej kwoty podatku w deklaracji VAT za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia płatności należności, która powstała przed datą ogłoszenia upadłości.
W ocenie podatników, w takiej sytuacji syndyk nie ma obowiązku korygowania podatku naliczonego, ponieważ nie pozwalają mu na to przepisy prawa upadłościowego i naprawczego.
Odmiennego zdania są organy podatkowe, które nakazują w tej sytuacji korygować odliczony VAT. Sądy administracyjne przyznają jednak w tym sporze rację podatnikom. W wyroku z 1 lipca 2014 r. (sygn. I FSK 609/14) NSA stwierdził, że w przypadku nieuregulowania powstałej przed datą ogłoszenia upadłości należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, syndyk masy upadłości nie jest obowiązany do korekty w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, odliczonej przez spółkę kwoty podatku wynikającej z tej faktury. Przepis art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, w sytuacji gdy dzień korekty podatku naliczonego miałby nastąpić po ogłoszeniu upadłości podatnika, nie dotyczy dłużników znajdujących się w upadłości i obowiązków syndyków masy upadłości, gdyż zastosowanie tego przepisu byłoby sprzeczne z prawem upadłościowym, które w tej sytuacji ma pierwszeństwo zastosowania przed ustawą podatkową. W powołanym wcześniej wyroku, sąd stwierdził również, że instytucja rozliczenia podatku w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności, czyli tzw. ulga na złe długi, unormowana w art. 89a i art. 89b ustawy o VAT, nie ma zastosowania w stosunku do wierzytelności, z tytułu których wierzyciel nie może skorygować podatku należnego z uwagi na to, że dłużnik jest w trakcie postępowania upadłościowego i naprawczego.
A zatem, skoro wierzyciel nie może dokonać korekty podatku należnego, bo dłużnik jest w upadłości, to ten dłużnik nie ma również obowiązku dokonania korekty podatku naliczonego.
Podstawa prawna:
• art. 89a i art. 89b ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.)
• art. 230 ust. 2 i art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.).
