Rok 2023 to rok znaczących zmian politycznych w Uzbekistanie. To właśnie w tym roku w Uzbekistanie powstaje odnowiony system władzy. Bezpośrednio po referendum w sprawie zaktualizowanej Konstytucji Prezydent Szawkat Mirzijojew wydał dekret o przeprowadzeniu przedterminowych wyborów prezydenckich, które odbyły się 9 lipca.

Decyzja ta jest motywowana tym, że przyjęte poprawki do Konstytucji znacząco zmieniły pole polityczno-prawne kraju oraz układ sił między władzami: w nowych warunkach władza prezydencka również powinna zostać „zrestartowana”. Drugim argumentem przemawiającym za jak najszybszym przeprowadzeniem przedterminowych wyborów prezydenckich jest konieczność kontynuacji reform i znaczenie uzyskania konsensusu społecznego dla osiągnięcia tego celu.

Zgodnie z protokołem Centralnej Komisji Wyborczej Uzbekistanu, z czterech kandydatów na prezydenta, urzędujący Prezydent Szawkat Mirzijojew wygrał wybory uzyskując 87,05%, który został nominowany przez Ruch Przedsiębiorców i Ludzi Biznesu – Liberalno-Demokratyczną Partię Uzbekistanu.

Na oficjalne zaproszenie władz krajowych Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) otworzyło 8 czerwca misję obserwacji wyborów.
Misją kierowała Ambasador Ursula Gacek, polski dyplomata. Misja składała się z podstawowego zespołu 11 międzynarodowych ekspertów z siedzibą w Taszkencie i 24 długoterminowych obserwatorów, którzy są rozmieszczeni w całym kraju od 14 czerwca. Ponadto przebieg wyborów obserwowało około 250 międzynarodowych obserwatorów, którzy przybyli do kraju na kilka dni przed wyborami.

Misja oceni przeprowadzenie wyborów pod kątem ich zgodności z zobowiązaniami OBWE i innymi międzynarodowymi zobowiązaniami i standardami dotyczącymi demokratycznych wyborów, a także ustawodawstwem krajowym.
Przygotowania do szeroko zakrojonych przemian politycznych, które mają miejsce w bieżącym roku trwały praktycznie przez cały rok ubiegły i obecny. Rok 2022 nie był najgorszy dla władz Uzbekistanu. Gospodarka nadal wykazywała pozytywną dynamikę. Wzrost PKB w Uzbekistanie, najludniejszym państwie Azji Środkowej – ponad 36 mln mieszkańców, w 2022 roku, według szacunków Banku Światowego, wyniósł 5,7%. Jest to bardzo solidny wskaźnik na tle ogólnego spowolnienia wzrostu gospodarczego w Eurazji z powodu kryzysu wywołanego wojną w Ukrainie, a także negatywnych skutków pandemii koronawirusa.

W dużej mierze sukcesy gospodarcze Uzbekistanu były wynikiem aktywnej polityki reform gospodarczych i społecznych prowadzanych przez ekipę Szawkata Mirzijojewa od 2017 roku. Liberalizacja życia gospodarczego, rozszerzenie stosunków handlowych z zagranicą, realizacja dużych projektów infrastrukturalnych w kraju pozytywnie wpływa na gospodarkę całego państwa i przyczynia się do wzrostu poziomu życia ogółu ludności.

Rok 2023 również wykazuje pozytywną dynamikę. W pierwszej połowie roku w kraju zrealizowano ważne zadanie polityczne. Pod koniec kwietnia w Uzbekistanie z powodzeniem odbyło się ogólnokrajowe referendum w sprawie zmiany Ustawy Zasadniczej kraju, z których znaczna część dotyczyła społecznych i ekonomicznych aspektów życia obywateli. W rezultacie ponad 90% wyborców zatwierdziło nową wersję ustawy zasadniczej. Poprawki do konstytucji kraju zostały przyjęte. Samo referendum odbyło się bez ekscesów i przy wysokiej frekwencji. W pewnym sensie stało się potwierdzeniem zaufania obywateli do obecnego kierownictwa kraju i prowadzonego przez niego kursu.

Oprócz utrwalenia konsensusu publicznego przeprowadzenie referendum miało jeszcze jedną ważną konsekwencję polityczną: zatwierdzone poprawki dały głowie państwa możliwość kandydowania na prezydenta jeszcze dwukrotnie. Jednocześnie okres jednej kadencji prezydenckiej, zgodnie z nową konstytucją, wzrósł z poprzednich pięciu do siedmiu lat.

Taka transformacja polityczna z pewnością przyczyni się do wzmocnienia stabilności w państwie, pod warunkiem, że władze będą w stanie zapewnić postępowy rozwój gospodarki, spełnić społeczno-ekonomiczne oczekiwania obywateli i rozwiązać palące problemy. Najprawdopodobniej w nowych warunkach wzmocni się konsolidacja struktur władzy wokół obecnej głowy państwa.

Z punktu widzenia minimalizacji ryzyka politycznego decyzja władz o przeprowadzeniu przedterminowych wyborów w 2023 roku również wydaje się logiczna. Jeżeli dziś sytuacja społeczno-gospodarcza w Uzbekistanie jest stabilna, a nastroje społeczne obywateli jako całości wykazują wysoką lojalność wobec władzy, to nie jest możliwe pełne obliczenie, jaka będzie sytuacja i nastroje obywateli za trzy lata, tj. pod koniec drugiej kadencji prezydentury Szawkata Mirzijojewa. Najwyraźniej wynik referendum stał się głównym motywem dla obecnego prezydenta do przeprowadzenia przedterminowych wyborów, około 3 lata przed końcem obecnej kadencji.

Jeśli w krótkim okresie sytuacja społeczno-polityczna w Uzbekistanie wydaje się dość przewidywalna i korzystna dla władz, to w perspektywie średnio-i długoterminowej sytuacja nadal nie wydaje się tak pewna. Na dłuższym dystansie Uzbekistan może stawić czoła zarówno wyzwaniom o charakterze społeczno-ekonomicznym, jak i zwiększonej aktywności politycznej poszczególnych grup ludności. System polityczny Uzbekistanu w ciągu ostatnich 6-7 lat stał się o rząd wielkości bardziej otwarty. Obywatele stali się bardziej poinformowani, media społecznościowe są aktywnie wykorzystywane, a wpływ technologii cyfrowej wzrósł. Władze kraju, licząc na wsparcie społeczeństwa, witają i wspierają społeczno-polityczną aktywność obywateli, mając nadzieję i apelując do tego, aby ta aktywność przebiegała w konstruktywnym kierunku.

Oczywiście wyniki wyborów są również ważne dla partnerów Uzbekistanu w polityce zagranicznej. Pewne zwycięstwo obecnego Prezydenta jest gwarantem niezmienności kursu polityki zagranicznej kraju. Należy wziąć pod uwagę czynnik wzrostu turbulencji politycznych i gospodarczych w stosunkach międzynarodowych, ryzyko dalszego wzrostu konfrontacji między Zachodem z jednej strony a Rosją i Chinami, najbliższymi partnerami politycznymi i gospodarczymi Uzbekistanu z drugiej.

Nastąpi dalsze rozszerzenie współpracy z krajami Azji Środkowej, a także sąsiadami na kontynencie, przede wszystkim z krajami Unii Europejskiej, Chinami i Rosją. Pogłębią się więzi ze Stanami Zjednoczonymi, krajami Azji Południowej i regionu Azji i Pacyfiku.

Rok 2023 stał się już rokiem wielkich zmian politycznych w Uzbekistanie, który staje się coraz ważniejszym partnerem dla krajów regionu. W tym roku w Uzbekistanie trwa aktywna rejestracja odnowionego systemu władzy, w ramach którego rośnie rola obecnego prezydenta kraju Szawkata Mirzijojewa w życiu politycznym.

Karim Urinow