W Samarkandzie na początku kwietnia odbył się dwudniowy szczyt UE i krajów Azji Centralnej z udziałem przewodniczącego Rady Europejskiej Antonio Costy, szefowej KE Ursuli von der Leyen oraz prezydentów Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu.
Państwa Azji Centralnej i UE w ostatnich latach coraz bardziej rozwijają swoją współpracę i chcą wzajemnie wzmacniać ją chociażby tworząc strategię Global Gateway, w ramach której Unia zaproponowana rozszerzenie Transkaspijskiego Korytarza Transportowego (tzw. Korytarza Środkowego). Podczas spotkania Ursula von der Leyen ogłosiła przyznanie krajom regionu pakietu inwestycyjnego w wysokości 12 mld euro, które będą przeznaczone m.in. na rozwój infrastruktury transportowej, pozyskiwanie krytycznych surowców, czystą energię i rozwój technologii cyfrowych.
Ważnym elementem, szczytu w Samarkandzie było bezpośrednie spotkanie Prezydenta Republiki Uzbekistanu Szawkata Mirzijojewa z Przewodniczącym Rady Europejskiej António Costą oraz Przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen.
Omówiono na nim kwestie dalszego rozwoju i pogłębiania wieloaspektowej współpracy uzbecko-europejskiej, przede wszystkim w dziedzinie handlu, gospodarki i inwestycji. Podkreślono aktywne kontakty i owocną wymianę na różnych szczeblach oraz skuteczne działania w ramach instytucjonalnych mechanizmów współpracy praktycznej. Trwają przygotowania do podpisania Umowy o rozszerzonym partnerstwie i współpracy.
Wymiana handlowa Uzbekistanu z krajami UE dynamicznie rośnie. Portfel projektów inwestycyjnych z czołowymi europejskimi firmami przekracza 30 miliardów euro. Uzbekistan jest jednym z głównych beneficjentów Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, a w Taszkencie otwierane jest regionalne przedstawicielstwo Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
Szefowie głównych instytucji UE pozytywnie ocenili realizowany program reform gospodarczych w ramach budowy Nowego Uzbekistanu, a także politykę wzmacniania dobrosąsiedzkich stosunków, zaufania i partnerstwa w Azji Centralnej.
W trakcie rozmów szczególną uwagę poświęcono promowaniu wspólnych programów i projektów współpracy w dziedzinach innowacji, energetyki „zielonej”, przemysłu wydobywczego, rolnictwa, transportu, logistyki, cyfryzacji i innych obszarów. Zwrócono uwagę na znaczenie kontynuowania aktywnej wymiany w takich dziedzinach jak turystyka, kultura, nauka, edukacja i opieka zdrowotna. Omówiono również kwestie wzmocnienia powiązań między dwoma regionami w ramach europejskiej strategii „Global Gateway” (Globalne Wrota).
Współpraca handlowo-gospodarcza i inwestycyjna Uzbekistanu z krajami Unii Europejskiej
Współpraca handlowo-gospodarcza
Unia Europejska zajmuje trzecie miejsce (po Chinach i Rosji) wśród partnerów handlowych Uzbekistanu pod względem obrotów handlowych, eksportu i importu.
W 2024 roku udział krajów UE w handlu zagranicznym Uzbekistanu wyniósł: w obrotach handlowych – 9,7%, w eksporcie – 6,3%, w imporcie – 12%.
Obroty handlowe Uzbekistanu z krajami UE w latach 2017–2024 wzrosły 2,4-krotnie – z 2,6 mld USD do 6,4 mld USD, eksport 3,6-krotnie – z 472,3 mln USD do 1,7 mld USD, a import 2,2-krotnie – z 2,2 mld USD do 4,7 mld USD.
W tym okresie udział krajów UE w ogólnych obrotach handlowych Uzbekistanu nieznacznie spadł – z 9,9% do 9,7%, w eksporcie wzrósł – z 3,8% do 6,3%, natomiast w imporcie spadł – z 15,5% do 12%.
Spadek udziału UE w imporcie ogółem wynika z częściowej reorientacji importu Uzbekistanu z krajów UE na kraje Azji. Jednocześnie zwiększył się eksport do krajów UE i jego udział w ogólnym eksporcie Uzbekistanu.
W 2024 roku w porównaniu do 2023 roku:
– obroty handlowe Uzbekistanu z UE wzrosły o 5,2% – z 6,1 mld USD do 6,4 mld USD,
– eksport wzrósł o 26,9% – z 1,3 mld USD do 1,7 mld USD,
– import pozostał na poziomie 4,7 mld USD.
Eksport Uzbekistanu do krajów UE w 2024 roku wyniósł 1,7 mld USD.
Główną pozycję (54%) stanowiły produkty chemiczne – 877,4 mln USD, w tym:
– pierwiastki promieniotwórcze (uran) – 775,3 mln USD,
– nawozy – 95,6 mln USD,
– różne siarczany i węglany – 2,5 mln USD.
W 2024 roku do krajów UE trafiło:
– 86% całego eksportu pierwiastków promieniotwórczych (uranu),
– około 27% nawozów,
– 5% produktów tekstylnych,
– 2,1% produktów owocowo-warzywnych.
Import Uzbekistanu z krajów UE w 2024 roku wyniósł 4,7 mld USD.
Kraje UE należą do głównych dostawców do Uzbekistanu „maszyn, urządzeń i środków transportu”, a także chemikaliów i innych produktów potrzebnych do rozwoju przemysłu.
W 2024 roku około 50% importu z UE (2,3 mld USD) stanowiły „maszyny, urządzenia, środki transportu, sprzęt elektryczny, aparatura i technika medyczna”, w tym 10 statków powietrznych (samolotów) o wartości 272,4 mln USD z Niemiec, Francji, Czech i Słowacji.
Drugą co do wielkości pozycją importową z UE są produkty chemiczne (leki, perfumy, kosmetyki i inne substancje chemiczne) – 1,2 mld USD (24,9% importu).
Na kraje UE przypada około 16% całkowitego importu Uzbekistanu „maszyn, urządzeń i środków transportu”, w tym niemal wszystkie kupowane samoloty cywilne, a także 40% całkowitego importu produktów farmaceutycznych.
W 2024 roku największe obroty handlowe Uzbekistanu z krajami UE przypadały na:
– Niemcy (19,1%),
– Francję (17,8%),
– Litwę (9,4%),
– Włochy (6,9%),
– Czechy (6,8%),
– Polskę (6%),
– Łotwę (4,5%),
– Niderlandy (4,2%),
– Belgię (3,3%),
– Austrię (3,3%),
– Słowenię (2,8%) i inne.
Współpraca inwestycyjna
W 2024 roku wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych i kredytów z krajów UE (w tym instytucji finansowych UE) wzrosła o 77% i wyniosła 4,1 mld USD (w 2023 r. – 2,3 mld USD).
W porównaniu do 2017 roku, roczna wartość inwestycji z UE wzrosła 18-krotnie (w 2017 r. – 222 mln USD, w 2018 r. – 324,1 mln USD).
Największe inwestycje w 2024 roku pochodziły z:
– Niemiec – 1,4 mld USD,
– Niderlandów – 1,1 mld USD,
– Cypru – 858,9 mln USD,
– Czech – 137,8 mln USD,
– Włoch – 99,8 mln USD,
– Szwecji – 97,5 mln USD i innych.
W latach 2017–2024 łączna wartość bezpośrednich inwestycji i kredytów z UE (w tym z instytucji finansowych UE) wyniosła 12,4 mld USD.
W Uzbekistanie działa około tysiąca przedsiębiorstw z kapitałem krajów UE, w tym 201 z kapitałem niemieckim.
Podsumowanie
Rozwój współpracy gospodarczej między Uzbekistanem a krajami UE posiada ogromny potencjał i stwarza szerokie możliwości dla obustronnie korzystnego partnerstwa. Uzbekistan jest zainteresowany przyciąganiem europejskich inwestycji i nowoczesnych technologii w strategicznych sektorach, takich jak: odnawialne źródła energii, przemysł chemiczny i farmaceutyczny, rolnictwo oraz logistyka transportowa.
Z kolei europejskie firmy mają możliwość poszerzenia swojej obecności na nowych, perspektywicznych rynkach Azji Centralnej, umacniając swoją pozycję w globalnych łańcuchach produkcyjnych.
Nie mniej ważne jest aktywne wykorzystanie przez Uzbekistan statusu beneficjenta „GSP+” w celu zwiększenia eksportu wysokiej jakości produktów rolnych i tekstylnych na rynki europejskie.
Dalsze wsparcie techniczne UE w zakresie certyfikacji, transformacji cyfrowej oraz przystąpienia Uzbekistanu do WTO przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności uzbeckich towarów i usług, co z kolei wzmocni dwustronne powiązania handlowo-gospodarcze.
Wejście w życie nowego Układu o Wzmocnionym Partnerstwie i Współpracy między Uzbekistanem a UE oraz skuteczne wykorzystanie europejskich programów wsparcia finansowego mogą stać się ważnym impulsem dla zrównoważonego rozwoju gospodarki Uzbekistanu.
Obiecującymi obszarami są również wspólne projekty w dziedzinie infrastruktury turystycznej, uwzględniające preferencje europejskich turystów, co zapewni wzrost ruchu turystycznego i przyczyni się do zacieśnienia więzi międzykulturowych między stronami.
Szkoda, że Polska nie jest jednym z liderów tej współpracy, bo jest duży potencjał, a konkurencja bardzo mocna. Znów możemy obudzić się z …..
opr. An.Kaz. na podstawie materiałów z Ambasady Uzbekistanu w RP
