Parlament Europejski zajmuje się zmianami w unijnej polityce spójności, które pozwolą krajom dotkniętym przez kataklizmy na szybkie i elastyczne finansowanie działań naprawczych. Europosłowie zajmują się też propozycją przeznaczenia niewykorzystanych środków z programów rozwoju obszarów wiejskich na zrekompensowanie spowodowanych klęskami żywiołowymi strat w tym sektorze. W obu przypadkach działania naprawcze mają być finansowane niemal w całości ze środków UE. Propozycje Komisji Europejskiej zakładają też usprawnienie przekazywania zaliczek na te projekty.
Jak wyjaśnia Komisja Europejska, tegoroczne klęski żywiołowe pokazały, że Europa musi być w stanie szybko zapewnić państwom członkowskim, regionom, władzom lokalnym i osobom poważnie dotkniętym skutkami klęsk żywiołowych dodatkowe wsparcie. 21 października KE zaproponowała uzupełnienie zasobów dostępnych w ramach Funduszu Solidarności UE środkami z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+).
– Zmiana rozporządzenia dotyczącego zarządzania funduszami europejskimi to jest pewien mechanizm elastyczności. On pozwoli państwom UE, dotkniętym w ostatnich miesiącach przez kataklizmy, uruchomić specjalne środki, które już są im przydzielone, bo to nie są dodatkowe pieniądze, na wsparcie samorządów i powodzian – mówi agencji Newseria Andrzej Buła, poseł do Parlamentu Europejskiego z Platformy Obywatelskiej.
Wniosek Komisji Europejskiej ws. RESTORE, którego współsprawozdawcą jest europoseł Andrzej Buła, ma pozwolić krajom UE na bardziej elastyczne wykorzystanie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w odbudowie po klęskach żywiołowych. W rezultacie unijny EFRR mógłby niemal w całości finansować projekty naprawcze. Aby zapewnić państwom członkowskim szybką płynność finansową, udostępniono by również dodatkowe prefinansowanie w wysokości do 25 proc. kwoty takich działań. Wniosek RESTORE pozwoliłby też na bardziej elastyczne wykorzystanie środków z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus do finansowania krótkoterminowych programów pracy, wspierania dostępu do opieki zdrowotnej i zapewniania podstawowych potrzeb, pomocy żywnościowej czy materialnej.
Na realizację celów można wykorzystać maksymalnie 10 proc. istniejących funduszy na lata 2021–2027, co umożliwi przesunięcia między różnymi funduszami (EFRR, EFS+ i Fundusz Spójności). Zgodnie z szacunkami w 2025 roku te zaproponowane zmiany zmobilizują dodatkowe finansowanie w wysokości 3 mld euro poprzez skoncentrowanie płatności na okres 2025–2027.
– Zakres tego rozporządzenia dotyczy też ewentualnych kataklizmów, które mogą wystąpić w 2025 roku. To pokazuje, że te mechanizmy są bezpieczne w rozumieniu twórców polityki spójności, że nie zabieramy na te przedsięwzięcia wszystkich pieniędzy, a z drugiej strony, jeśli rząd skutecznie wystąpi jeszcze o jakieś pieniądze z Funduszu Solidarnościowego, to tych środków naprawdę będzie wystarczająco – mówi Andrzej Buła.
Zaproponowane przez KE nadzwyczajne środki nie tylko umożliwią szybkie uruchomienie funduszy strukturalnych na pomoc i odbudowę w sytuacjach kryzysowych, ale też pozwolą państwom członkowskim przeprogramować prawie 18 mld euro z funduszy polityki spójności na okres 2021–2027 na pomoc w przypadku klęsk żywiołowych, które wystąpiły po 1 stycznia 2024 roku. Europarlament, aby przyspieszyć wdrożenie tych środków, zgodził się na rozpatrzenie wniosku RESTORE w trybie pilnym.
– Trzeba podkreślić, że zadziałaliśmy szybko, już w pierwszym miesiącu po powodziach w Polsce była propozycja Komisji Europejskiej, aby pójść w tym kierunku. Na koniec trzeciego miesiąca mamy głosowania w parlamencie, więc uważam, że to jest dobre tempo. Biorąc pod uwagę, że nasi pracownicy w departamentach, urzędach marszałkowskich i w ministerstwie już pracowali nad tym tematem, to po Nowym Roku niezwłocznie nastąpi wdrażanie tych rozwiązań. Druga bardzo ważna rzecz, że pracowaliśmy w zgodzie między wszystkimi grupami politycznymi – mówi eurodeputowany.
Jak podkreśla, teraz poszczególne rządy i regiony mają sześć miesięcy, żeby stworzyć specjalną oś priorytetową dla powodzian.
– Będą ją przygotowywać np. marszałkowie, którzy są szefami instytucji zarządzających. Oni już są w dialogu z Ministerstwem Rozwoju, ponieważ tu są cztery ważne komponenty, tzn. wsparcie otrzymają przedsiębiorcy, ochotnicze straże pożarne i samorządy na odbudowę swojej infrastruktury, dróg wojewódzkich czy mostów i prawdopodobnie będą również mechanizmy pożyczkowe dla przedsiębiorców, żeby mogli na nowo rozkręcić swoją działalność gospodarczą – wymienia Andrzej Buła.
Drugi wniosek, nad którym głosują europosłowie, to zmiana w przepisach dotyczących Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Ma ona pozwolić krajom dotkniętym klęskami żywiołowymi wydawać niewykorzystane środki z programów rozwoju obszarów wiejskich w celu zrekompensowania strat w sektorze rolnym i leśnym oraz przywrócenia rolnictwa podczas odbudowy po klęskach żywiołowych. Interwencje te byłyby w 100 proc. pokrywane z funduszy UE.
– Przyszły rok to już realizacja na poziomie regionalnym i krajowym. W tych rozporządzeniach są uruchomione trzy fundusze: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny Plus i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, więc dyrekcje generalne REGIO i Employment w Komisji Europejskiej będą pilnowały ich realizacji. To jest bardzo ważne, bo gdyby to rozwiązanie nam się nie sprawdziło, to w kolejnych takich sytuacjach będzie nam bardzo trudno walczyć o takie mechanizmy elastyczności – to nie było łatwe do zrealizowania – podkreśla europoseł.
Jego zdaniem tego typu mechanizmy to ważny element całego unijnego procesu przystosowywania się do zmian klimatu i zapobiegania skutkom klęsk żywiołowych. Obejmuje on także m.in. wzmocnienie możliwości przewidywania wystąpienia tego typu zjawisk, m.in. przez wsparcie programu Copernicus, oraz usprawnienie reakcji służb w razie wystąpienia katastrofy naturalnej i konieczności niesienia pilnej pomocy.
Źródło: Newseria. Zdjęcie ilustracyjne – fot. Shutterstock.
