Technologie cyfrowe oraz Internet rzeczy wkroczyły w nasze życie tyleż niepostrzeżenie, co nieodwołalnie. Oznacza to, że nie ma dla nich alternatywy, zarówno w wymiarze technologicznym, organizacyjnym, ekonomicznym, regulacyjnym czy społecznym.
Konsekwencje takiego stanu rzeczy, nie do końca zresztą rozpoznane, wszak znawcy przedmiotu twierdzą, że każda aplikacja zawiera tzw. black boxa, co oznacza nieskwantyfikowane implikacje i efekty jej zastosowania, najlepiej oddaje rysunek autorstwa Andrzeja Mleczki, gdzie bohater w ekspresyjnej pozie wypowiada zdanie: ja chcę zwykłą lodówkę! Tyle tylko, że w dobie, kiedy nawet osoby społecznie wykluczone np. przez fakt bezdomności, wyposażone są w tak powszechny dziś atrybut, jak telefon komórkowy, otwiera to także przed nimi nowe, wcześniej niedostępne możliwości. Nie przypadkiem zaawansowane technologicznie, wielofunkcyjne telefony są tak popularne w krajach afrykańskich i Ameryce Południowej, gdzie niedostatki infrastruktury i logistyki zapewniają dostęp np. do usług finansowych za pośrednictwem protokołu internetowego bądź mobilnych kanałów łączności bezprzewodowej, jakie zapewniają dostawcy usług telekomunikacyjnych.
Pandemia i jej globalne następstwa doprowadziły do rozwoju e-commerce, który zwłaszcza w warunkach kolejnych lockdownów zdynamizował się na niespotykaną wcześniej skalę. Także nasze konsumenckie przyzwyczajenia, zwłaszcza w młodszej części społeczeństwa, uległy zmianie. Apki, platformy zakupowe, płatności zbliżeniowe, coraz to nowe funkcjonalności dostarczane nie tylko przez fintechy czy bigtechy zwane od pierwszych liter nazw tzw. wielkiej czwórki angielskim akronimem GAFA, są domeną nie tylko pokoleń Y i Z, ale coraz częściej także klientów z grupy określanej przez bankowców jako Silver, co u nas obejmuje znaczącą część starzejącej się populacji, jako, że kryterium przynależności wyznacza granica ukończenia 60. roku życia. Wspomniana pandemia, kiedy to dostęp do tradycyjnej bankowości transakcyjnej był utrudniony, zaś procesowanie gotówki w warunkach obostrzeń sanitarnych generowało dodatkowe koszty, przyspieszyła procesy cyfryzacji w bankach, zwłaszcza lokalnych, dzięki czemu uniknięto nie tylko wykluczenia finansowego posiadaczy rachunków bankowych, ale zapewniono dostęp do palety innych produktów i usług – np. ubezpieczeniowych – zaufanym kanałem bancassurance. Co więcej, względy epidemiczne sprawiły, że seniorzy poprzez internet zaczęli regulować należności z tytułu opłat czynszowych, za media itd.
Transfery socjalne, już wcześniej, podobnie jak płatności rozdzielone – w ramach uszczelnienia systemu podatkowego, a w minionym roku środki przekazywane przedsiębiorcom w ramach tarczy PFR – zrealizowano dzięki cyfrowym kanałom dostępu zbudowanym wysiłkiem sektora bankowego, co więcej bez pobierania z tego tytułu opłat czy choćby zwrotu kosztów wdrożeń. W tym kontekście efekty technologicznej zmiany są nieocenione – uratowały obieg gospodarczy, regulowanie należności, miejsca pracy, wreszcie przeciwdziałały wykluczeniu, zapewniając dopływ środków finansowych w ramach Programu 500+, ale nie tylko. To aktywa albo niekwestionowane korzyści. Po ciemnej stronie mocy znajdziemy cały katalog fraudów, poczynając od stron podszywających się pod domeny zaufane, przez przejmowanie kont, kradzież tożsamości czy innych danych wrażliwych. Rzecz w tym, że w każdym z opisanych obszarów krytycznym czynnikiem ryzyka pozostaje tzw. końcowy użytkownik.
Nie idzie nawet o brak świadomości zagrożeń i ich źródeł, ale niedochowanie prostych czynności zapewniających kontrolę dostępu do naszej karty bankomatowej, hasła do nośnika elektronicznie przechowywanych danych, że o telefonie, którym dokonujemy płatności zbliżeniowych nie wspomnę. Wszystkie media, w tym portale społecznościowe informują jakich danych nie żąda – co do zasady – bank, policja, urząd skarbowy. Podobnie z zawiadomieniami o rzekomej niedopłacie z tytułu przesyłki dostarczanej przez operatora i opłacanej cyfrowym kanałem dostępu. To kolokwialne, najbardziej jaskrawe, ale przecież niejedyne przykłady naszej niefrasobliwości. To trochę tak, jakby znając przepisy ruchu drogowego, podją eksperyment jazdy pod prąd. Analogia wydaje się absurdalna, tyle, że życie dowiodło, że tego rodzaju przypadki zdarzają się częściej, niż tzw. zdrowy rozsądek mógłby podpowiadać. Idealny świat, to taki, w którym ruszając w podróż uruchamiam zdalny kanał dostępu, by wykupić ubezpieczenie komunikacyjnej, zdrowotne i życiowe – wszak przezorny ubezpieczony. Po przybyciu na miejsce opłacam blikiem koszty zakwaterowania, również zbliżeniowo wykupuję ski -pas, a w trakcie pobytu reguluję przelew za telewizję kablową w miejscu zamieszkania. Wszystko bez prowizji, jako że jestem posiadaczem złotej karty. Prawda, że brzmi dobrze? A jak wygląda rzeczywistość? W trakcie jazdy tracę zasięg, w efekcie dyspozycja wydana, ale potwierdzenia wykupu polis nie otrzymałem. Nasi gospodarze informują, że terminal jest w serwisie, więc nazajutrz po przybyciu zamiast na stok jadę 20 km w poszukiwaniu czynnego bankomatu. Gdy znajduję upragniony bankomat, ten już nie wypłaca gotówki. Szczęśliwie działa Internet, więc płacę za kablówkę, a przelewem reguluję należność za pobyt. Prawda, że obie wersje wydarzeń są nie tylko odmienne, ale równie prawdopodobne? Tym samym teza zawarta w tytule została opisana i obroniona. Reszta zależy od Państwa. Technologia cyfrowa zwłaszcza w tak wrażliwej sferze jak usługi finansowe ma znaczenie kluczowe. W końcu chodzi o nasze pieniądze, ich bezpieczeństwo i poczucie, że mamy kontrolę nad zasobami stanowiącymi owoc naszej pracy, a niekiedy zapobiegliwości pokoleń. Świadomie pomijam kwestie cybersecurity, RODO, zwalczania terroryzmu i przeciwdziałania praniu pieniędzy, gdyż każda z nich przekroczyłaby ramy tego opracowania.
Maciej Mitręga
Fot. Pixabay
