Trudno nie dostrzec konsekwencji zmian klimatu. 2/3 światowej populacji twierdzi, że doświadczyło ich w swoim regionie[I]. Ludzie odczuwają skutki powodzi, pożarów, utraty różnorodności biologicznej i ekstremalnych warunków pogodowych, również na terenie Polski[II]. W 2022 roku 10 największych klęsk żywiołowych o podłożu klimatycznym spowodowało szkody o wartości ponad 3 miliardów dolarów każda[III]. 

W bieżącym roku przekroczone zostały kolejne granice planetarne, czyli systemy kluczowe dla stabilności życia na Ziemi dotyczące m.in. wzrostu średniej temperatury czy wymierania gatunków[IV]. Z powodu niesprzyjających warunków klimatycznych tereny na Bliskim Wschodzie i w Afryce przestają nadawać się do zamieszkania, a ludność zmuszona zostaje do migracji[V]. 80 proc. badanych przez IPSOS uważa, że czeka nas katastrofa ekologiczna, jeśli nie zmienimy naszych przyzwyczajeń[VI]. Czy mamy szansę uratować malejące zasoby przyrodnicze? I czy odpowiedzią może być rolnictwo ekologiczne?

Rolnictwo ekologiczne chroni przyrodę

Wpływ rolnictwa na krajobraz jest niezaprzeczalny – zmienia i przekształca ono zasoby przyrodnicze, takie jak gleba, wody powierzchniowe i gruntowe czy szata roślinna. Świadomość tego procesu w systemie rolnictwa ekologicznego jest szczególnie wysoka, dlatego też jest ono zorientowane na minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze, utrzymanie krajobrazu i zachowanie różnorodności biologicznej. To zadanie wyjątkowo pilne – według prognoz ONZ w 2050 roku liczba ludności świata może przekroczyć 9 miliardów[VII], co będzie się wiązało z jeszcze większą ingerencją w środowisko naturalne.

Produkcja ekologiczna jest najbardziej pożądanym kierunkiem produkcji rolniczej, dlatego że w najmniejszym stopniu negatywnie oddziałuje na środowisko przyrodnicze. Produkcja roślinna powiązana jest z produkcją zwierzęcą, m.in. poprzez wykorzystanie obornika. Dzięki temu cykl krążenia materii zamyka się w ramach jednego gospodarstwa. Rezygnacja ze stosowania pestycydów i nawozów sztucznych minimalizuje negatywną presję rolnictwa na bioróżnorodność, a także na jakość gleb, wód i powietrza – mówi prof. Zbigniew Karaczun z Katedry Ochrony Środowiska i Dendrologii Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, ekspert Koalicji Klimatycznej.

Produkcja ekologiczna korzystna dla gleb, wód i bioróżnorodności

Badania gleby prowadzone w gospodarstwach przekształconych na ekologiczne wykazują m.in. zwiększenie różnorodności mikroorganizmów – korzystnych bakterii glebowych i glonów, oraz wyższą ich aktywność[viii]. Proces ten w połączeniu z dużym zróżnicowaniem gatunkowym uprawianych roślin oraz większym udziałem międzyplonów chronią glebę przed erozją, przekładają się na pozytywne zmiany w jej urodzajności i żyzności[IX]. Taka zdrowa gleba nie tylko wzbogaca środowisko i oddziałuje na nie pozytywnie, ale też minimalizuje potrzebę ingerencji w nie. Zakaz stosowania łatwo rozpuszczalnych nawozów azotowych i fosforowych oraz pestycydów syntetycznych, znacznie przyczynia się także do ochrony wód[X]. 

W rolnictwie ekologicznym nie stosuje się środków chemicznych, które negatywnie wpływają na jakość wód, tj. powodują przeżyźnienie zbiorników czy cieków wodnych, stopniowe ich zarastanie, wypłycanie, a w dłuższej perspektywie ich utratę – wyjaśnia prof. Karaczun.

Praktyki typowe dla rolnictwa ekologicznego jak: mieszane uprawy, stosowanie międzyplonów czy wykluczenie stosowania substancji chemicznych, prowadzą także do zwiększenia różnorodności gatunkowej na obszarze gospodarstwa. Zaobserwowano m.in.:

• o 25 proc. więcej gatunków ptaków żyjących na skrajach pól,
• ponad dwa razy więcej gnieżdżących się skowronków,
• prawie dwa razy więcej owadów,
• 57 proc. więcej gatunków roślin na gruntach ornych[xi].

Różnorodność wprowadzana w obrębie gospodarstwa jest też elementem ochrony biologicznej plonu. Dzięki temu, że występuje właściwe sąsiedztwo oraz następstwo roślin po sobie, zmniejsza się obecność szkodników i ryzyko wystąpienia chorób roślin i zwierząt, które mogłyby ograniczyć wielkość produkcji – mówi prof. Karaczun. – Dlatego uważam, że cel, który postawiła Unia Europejska, aby do 2030 roku uprawy ekologiczne stanowiły co najmniej 25% przestrzeni rolniczej w Europie, jest jak najbardziej słuszny, gdyż służy bezpieczeństwu nas samych i przyszłych pokoleń. 

Dlaczego eko jest dobre dla nas?

Życie w czasach kryzysu klimatycznego, kiedy coraz więcej granic planetarnych jest przekraczanych, uświadamia, że nasza zdolność do przetrwania na Ziemi musi być powiązana z troską o nią. Dlatego też powinniśmy poszukiwać takich sposobów gospodarowania, które będą bezpieczne dla nas i przyszłych pokoleń.

Ponieważ rolnictwo ekologiczne nie stosuje pestycydów i nawozów sztucznych, unika ryzyka, że pozostałości tego typu substancji znajdą się w żywności. Ekologiczne owoce, warzywa i zboża zawierają za to wysokie poziomy składników odżywczych i substancji aromatycznych, ponieważ rosną naturalnie, bez sztucznego wspomagania – tłumaczy ekspert SGGW, i dodaje: – Szukajmy produktów ekologicznych i starajmy się je częściej wybierać. Z punktu widzenia bezpieczeństwa środowiskowego, tj. nienaruszalności przestrzeni ekologicznej i nienaruszalności granic planetarnych, do których zaliczają się: system klimatyczny, a także jakość wód i powietrza – rolnictwo ekologiczne jest zdecydowanie najlepszą drogą. 

***

Informacje o kampanii: „Przestaw się na eko – szukaj Euroliścia” to kampania edukacyjna, realizowana przez Polską Izbę Żywności Ekologicznej, której celem jest budowanie świadomości społeczeństwa w zakresie żywności ekologicznej, rozpoznawalności dla unijnego systemu jakości rolnictwa ekologicznego, a także promocja żywności certyfikowanej. Działania realizowane w ramach projektu mają za zadanie pokazanie konsumentom, jak żywność certyfikowana wpływa na nas i środowisko oraz jak w prosty sposób możemy przestawić się na eko, dokonując codziennych wyborów. Więcej informacji o kampanii znajduje się na platformie: www.przestawsienaeko.eu, będącej kompendium ekowiedzy. Kampania sfinansowana ze środków UE.

***

[I] “Environmental Sustainability: Who cares? A segmented landscape of engagement, challenges and opportunities”, Dr. Pippa Bailey, Chris Murphy and Steven Naert, Ipsos, November 2022.

[II] Fundacja WWF Polska, „Zmiana klimatu w pigułce”, https://www.wwf.pl/sites/default/files/inline-files/pigulka-klimatyczna-2022.pdf

[III] “A new world disorder? Navigating a Polycrisis”, Global Trends, Ipsos, February 2023.

[IV] „Safe and just Earth system boundaries”, Nature volume 619, pages 102–111 (2023).

[V] „W stronę bezpieczeństwa – przygotowanie NATO do migracji związanych z klimatem”, https://www.nato.int/docu/review/pl/articles/2022/05/19/w-strone-bezpieczenstwa-przygotowanie-nato-do-migracji-zwiazanych-z-klimatem/index.html.

[VI] “A new world disorder?…

[VII] United Nations, World Population Prospects 2022 Summary of Results, New York, 2022.

[VIII] B. Sarapatka, J. Urban, Rolnictwo ekologiczne w praktyce, Wydawnictwo ITP, Warszawa-Falenty 2012, s. 44-46.

[IX] Tamże.

[X] B. Sarapatka, J. Urban, Rolnictwo…, s. 49.

[XI] B. Sarapatka, J. Urban, Rolnictwo…, s. 50-59.

Źródło informacji i zdjęcia” Newseria.