Dziś naród Azerbejdżanu z wielkim entuzjazmem, radością i dumą obchodzi 4. rocznicę Dnia Zwycięstwa w Wojnie Ojczyźnianej. Jeśli Zwycięstwo Karabachu, zapisane złotymi literami w naszej wielowiekowej historii jest dla narodu azerbejdżańskiego symbolem narodowej dumy i siły, znakiem mobilizacji i solidarności w imię świętej sprawy, to dla państwowości jest to triumf prawa międzynarodowego i sprawiedliwości. Ze względu na to, że każdy Azerbejdżanin czekał na to zwycięstwo od wielu lat, dziś każdy świętuje z wielką dumą. Oczywiście naród i państwo Azerbejdżanu nie odniosły tego zwycięstwa w jeden dzień czy rok, lecz nieprzerwanie walczyli od pierwszego do ostatniego dnia okupacji, broniąc swej niezależności politycznej oraz wzmacniając samowystarczalność gospodarczą.
Jak wiadomo, od pierwszych lat niepodległości, Azerbejdżan był poddany przez Armenię agresji militarnej, okupacji, polityce czystek etnicznych, masakrom w Malibejli i Guszczular, tragedii w Baszlibel, ludobójstwom w Chodżaly, Garadagli, Agdabanie, Balligaja, a także stanął w obliczu problemu około miliona uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych, choć zaangażował się w proces pokojowy, zawsze deklarował, że nie pogodzi się z faktem okupacji. Pragnę zauważyć, że w wyniku zajęcia znacznej części terytorium Azerbejdżanu przez Armenię życie straciły dziesiątki tysięcy ludzi, miasta, miasteczka i wsie zostały zniszczone. Ze wszystkich okupowanych terytoriów wypędzono ponad 750 tys. Azerbejdżan. Pod koniec lat 80., 250 tys. Azerbejdżan brutalnie wypędzono z ziem swoich przodków w Armenii. Okupacja terytoriów Azerbejdżanu miała również katastrofalne skutki dla dziedzictwa kulturowego. Ponad 700 zabytków, 22 muzea, w tym 100 tys. eksponatów muzealnych, 2 archiwa państwowe i 401 tys. dokumentów archiwów państwowych, 927 bibliotek, 58 obiektów archeologicznych, 26 fortec i murów oraz inne obiekty dziedzictwa kulturowego zostały zniszczone lub splądrowane przez Armenię .
Prawie 30-letni proces negocjacji w sprawie wyeliminowania skutków agresji wojskowej przeciwko Azerbejdżanowi i wdrożenia rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 822, 853, 874 i 884 nie przyniosły rezultatów ze względu na destrukcyjną pozycję Armenii. Agresywna i ofensywna strategia bezpieczeństwa narodowego i doktryna wojskowa przyjęta przez Armenię, rozszerzenie polityki nielegalnego osadnictwa na okupowanych terytoriach, wezwanie do „nowej wojny o nowe terytoria”, prowokacja na ormiańsko-azerbejdżańskiej granicy państwowej w kierunku Tovuz w dniu12 lipca 2020 roku, a także wzrost napięcia oraz koncentracja wojsk na terenach przy linii frontu, gromadzenie dużych ilości broni i amunicji, udowodniło, że państwo to przygotowuje się do ataku na dużą skalę. Pomimo deklaracji Azerbejdżanu, że nielegalna obecność wojsk ormiańskich na okupowanych terytoriach Azerbejdżanu jest głównym zagrożeniem dla pokoju i bezpieczeństwa w regionie, Armenia nie wycofała się ze swojej polityki okupacyjnej.
W odpowiedzi na ciągłe prowokacje i agresję wojskową okupującej Armenii, Azerbejdżan rozpoczął w dniu 27 września 2020 roku Wojnę Ojczyźnianą i wkroczył na ścieżkę zwycięstwa, aby wyzwolić nasze ziemie spod okupacji, zmusić Armenię do pokoju, spełnić wymogi rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ, zwrócić przesiedleńcom wewnętrznym ich ojczyste ziemie i przywrócić sprawiedliwość.
W wyniku 44 dni operacji wojskowych armia azerbejdżańska wyzwoliła spod okupacji miasta Dżabrail, Fizuli, Zangilan, Gubadli oraz ponad 300 osad, w tym miasto Szusza, które zajmuje szczególne miejsce w historii i kulturze narodu azerbejdżańskiego. Szczytem Zwycięstwa było zakończenie okupacji miasta Szusza w dniu 8 listopada 2020 roku. Wyzwolenie miasta Szusza nie tylko zadecydowało o losach wojny, ale także określiło ostateczną datę Dnia Zwycięstwa na 8 listopada. W rezultacie operacje wojskowe zostały zakończone trójstronnym oświadczeniem w dniu 10 listopada 2020 roku, a Armenia, przyznając się do porażki, wycofała swoje siły zbrojne z regionów Kalbadżar, Agdam i Laczyn, tym samym miniony konflikt został rozwiązany militarnie i politycznie. W wyniku 24-godzinnych działań antyterrorystycznych przeprowadzonych w dniach 19-20 września 2023 roku, zakończyła się obecność nielegalnych sił ormiańskich w regionach Karabachu i Wschodniego Zangezuru w Azerbejdżanie, a państwo azerbejdżańskie w pełni przywróciło swoją integralność terytorialną.
Jednakże wyjaśnienie losu prawie 4 000 Azerbejdżan, którzy zaginęli w wyniku minionego konfliktu, przywrócenie praw ponad 250 tys. Azerbejdżanom wypędzonych z Armenii oraz poważne trudności spowodowane masowym skażeniem terytoriów Azerbejdżanu minami i innymi urządzeniami wybuchowymi nadal pozostają na porządku dziennym jako kluczowe kwestie wymagające rozwiązania.
Zakończenie konfliktu zbrojnego z Armenią oraz przywrócenie suwerenności i integralności terytorialnej Azerbejdżanu stworzyło zupełnie nową sytuację na Kaukazie Południowym. Po raz pierwszy od dziesięcioleci w regionie osiągnięto stabilność i de facto ustanowiono pokój. To Azerbejdżan, kończąc okupację wojskową, stworzył warunki dla obu stron, aby w końcu porzucić wrogość i rozpocząć dobrosąsiedzkie stosunki. Pomimo nielegalnych działań, naruszeń prawa międzynarodowego, zbrodni wojennych, w tym ludobójstwa, kulturobójstwa i ekobójstwa popełnionych przez Armenię w ramach agresywnej polityki, która trwała prawie 30 lat, Azerbejdżan kieruje się trwałym pokojem, rozwojem i postępem jako przewodnik w swojej strategii wizji przyszłości. Azerbejdżan wykazał się polityczną mądrością i wolą, oferując Armenii pokój na równych warunkach, zgodnie z normami i zasadami prawa międzynarodowego w oparciu o wzajemne uznanie i poszanowanie suwerenności oraz integralności terytorialnej drugiej strony.
Armenia musi teraz wybrać między współpracą regionalną a nielegalnymi i bezpodstawnymi roszczeniami terytorialnymi wobec swoich sąsiadów. Oznacza to, że aby zakończyć proces normalizacji, Armenia powinna raz na zawsze porzucić swoje roszczenia terytorialne wobec Azerbejdżanu na poziomie prawnym, wprowadzając zmiany w konstytucji. Gwałtowny wzrost budżetu wojskowego Armenii, zakup dużych ilości broni ofensywnej zarówno od tradycyjnych, jak i nowych dostawców, zaniedbania we wdrażaniu zmian konstytucyjnych, a także próby utrzymania tez i struktur opartych na przeszłym konflikcie, podważają proces normalizacji. Społeczność międzynarodowa powinna odegrać pozytywną rolę w tym zakresie i wezwać Armenię do uświadomienia sobie, że nie ma alternatywy dla pokoju. Należy położyć kres próbom bezpośredniego lub pośredniego wspierania rewanżyzmu i jego zbrojenia w Armenii.
8 listopada – Dzień Zwycięstwa, oprócz tego, że stanowi chwalebną kartę w historii narodu azerbejdżańskiego, jest również dniem świętowania międzynarodowego prawa i sprawiedliwości. W tym ważnym dniu z głębokim szacunkiem i czcią wspominamy wszystkich naszych Męczenników, którzy oddali życie za niepodległość, suwerenność i integralność Azerbejdżanu. Zwycięstwo, które uczyniło legendarną niezłomność i odwagę narodu azerbejdżańskiego oraz stworzyło obraz patriotyzmu i nieustraszoności azerbejdżańskiego żołnierza, na zawsze pozostanie w pamięci narodu azerbejdżańskiego jak i na kartach historii.
Źródło: Ambasada Azerbejdżanu w RP
