Od naszego korespondenta z Astany Andrzeja Kazimierskiego

Ostateczne wyniki niedzielnych parlamentarnych wyborów do nowego Kurultaju w Kazachstanie mają zostać zatwierdzone przez Centralną Komisję Wyborczą do 30 sierpnia. Jednak już dziś wiadomo, że nowy parlament będzie zdominowany przez prezydencką partię  Adilet, a on sam dzięki temu  otrzymał bardzo silne narzędzie polityczne do realizacji swojej wizji dalszej przebudowy państwa. Otwiera się bowiem nowy etap transformacji. Wynik daje Prezydentowi Kasymowi-Żomartowi Tokajewowi zdecydowaną większość i możliwość sprawnego kształtowania nowego porządku gospodarczego i instytucjonalnego.

Według wstępnych danych Centralnej Komisji Wyborczej frekwencja wyniosła 74,08 proc. – głos oddało 9 351 539 z 12 623 289 zarejestrowanych wyborców. Zwycięska partia Adilet zdobyła 6 528 948 głosów, czyli 71,17 proc. wszystkich oddanych głosów. Za nią znalazły się Auyl  – 6,26 proc., Respublica – 5,56 proc., Demokratyczna Partia Kazachstanu Ak Żoł – 5,21 proc. oraz Narodowa Partia Socjaldemokratyczna – 5,11 proc. Te pięć z siedmiu startujących partii przekroczyło pięcioprocentowy próg wyborczy. Odpadła Ludowa Partia Kazachstanu uzyskała 3,11 proc. oraz Partia Zielonych Bajtak 1,07 proc. Tylko 2,51 proc. było głosów nieważnych.

Nie tylko nowe wybory, ale nowy model państwa

Wybory z 23 sierpnia nie były zwykłą zmianą składu parlamentu. Były pierwszym sprawdzianem nowego modelu konstytucyjnego Kazachstanu. Reforma oznacza przejście od systemu dwuizbowego do jednoizbowego. Nowy Kurultaj ma liczyć 145 przedstawicieli wybieranych na pięcioletnią kadencję z krajowych list partyjnych.

System jednoizbowy może przynieść realne korzyści. Krótsza ścieżka legislacyjna może oznaczać szybsze podejmowanie decyzji i bardziej przejrzystą odpowiedzialność polityczną. W państwie, które za najważniejsze cele uznaje jak przyspieszyć rozwój gospodarczy, modernizację infrastruktury, cyfryzację czy transformację energetyczną, sprawność procesu decyzyjnego ma znaczenie. I dlatego wynik 71,17 proc. głosów daje Adilet niezwykle mocną pozycję. Z jednej strony oznacza to możliwość szybkiego wdrażania programu politycznego, z  drugiej – koncentruje odpowiedzialność za funkcjonowanie państwa.

Na to czekają Kazachowie

W Kazachstanie funkcjonowało 10 423 lokali wyborczych. Podczas pobytu w Astanie i okolicach miasta, odwiedziłem kilka lokali wyborczych i porozmawiałem z wyborcami.  

Na poziomie organizacyjnym żadnych różnic w odniesieniu do pracy podobnych komisji wyborczych w Polsce nie zauważyłem. Członkowie komisji byli obecni, obecni tez byli różni obserwatorzy a procedury sprawiały wrażenie przygotowanych i profesjonalnie przeprowadzonych. Tam gdzie ludzie się znali panowała niemal rodzinna atmosfera.

Ludzie podchodzą do tych wyborów i ich wyników z dużą nadzieją, ale też z dużymi oczekiwaniami. Jest też spora obawa o to, czy wszystko będzie dobrze realizowane. Bardziej spokojnie przyszłość widzą osoby starsze, młodzi oczekują szybkich i konkretnych działań.

– Nie chcę jak wielu moich znajomych wyjeżdżać z kraju do pracy, czy to w Rosji, czy w Europie. Tu widzę ogromne możliwości – mówi  Balta Iskakova trzydziestoletnia ekonomistka mieszkanka Astany – Dlatego z dużym oczekiwaniem i nadzieją podchodzę do tego, co realizuje nasz Prezydent. Efekty widać, ale to jeszcze nie to, czego do końca chcemy. Na pewno lepszego standardu życia jak i  większej demokracji.

Natomiast osoby starsze, pamiętające jeszcze czasy „sowieckiego dobrobytu” bardziej  narodowo widzą dzisiejszy Kazachstan.

– Ponad 30 lat żyłam pod sowiecką dominacją, to była moja młodość, ale przede wszystkim tamten czas kojarzy mi się z brakami w sklepach, kartkami i ruską dominacją – powiedziała mi 75 letnia mieszkanka Astany Pani Kalima – Gdy odzyskaliśmy niepodległość, to  kraj w kilka lat stał się faktycznie naszą ojczyzną. Zarówno Prezydent Nazarbajev jak i Tokajew prowadzą polityką tworzenia nowoczesnego państwa.  W sklepach to samo co w Ameryce czy Europie. Mamy pięknie budowaną Stolicę. Może nie jest bogato, ale na spokojne i dostatnie życie nas stać. Żeby tylko wojny nie było. Dlatego z pełną wiarą złożyłam swój głos na partię Adilet. Bo wierzę w to co robi nasz Prezydent.

Oceny międzynarodowych obserwatorów

Wybory w Kazachstanie obserwowałem w grupie kilkudziesięciu międzynarodowych obserwatorów i dziennikarzy. Ciekawe są ich opinie i oceny, które prezentowali w specjalnie utworzonym centrum informacyjno-prasowym podczas oficjalnych wystąpień. Ja także przedstawiłem tam swoją ocenę, znaną z moich korespondencji.

Generalnie oceny moje i innych obserwujących wybory są zbieżne – przebiegły one w spokojnej i demokratycznej atmosferze.  Natomiast mogą być ciekawe ich wizje tego, jak w przyszłości wybory mogą wpłynąć na rozwój Kazachstanu. Bardzo krótko je przedstawię.

Między Rosją, Chinami i Zachodem

Wybory mają przyśpieszyć gospodarczą i polityczną transformację kraju, a ich nie da się oceniać w oderwaniu od jego położenia geograficznego. Państwo znajduje się pomiędzy Rosją i Chinami, a jednocześnie rozwija relacje z Unią Europejską, Stanami Zjednoczonymi, Turcją, państwami Zatoki Perskiej oraz gospodarkami Azji jak i innymi regionami Świata. Ta sytuacja daje Kazachstanowi wyjątkowe możliwości, ale również tworzy szczególne ryzyka. Astana od lat rozwija elastyczną politykę zagraniczną. Jej podstawowym założeniem jest unikanie strategicznego uzależnienia od jednego partnera przy jednoczesnym utrzymywaniu możliwie dobrych relacji z wieloma.

Dlatego  jej realizacja sprawia że np. współpraca z Chinami nie musi oznaczać podporządkowania gospodarczego Pekinowi. Utrzymywanie relacji z Rosją nie musi oznaczać rezygnacji z autonomii strategicznej. Zbliżenie z Europą czy Stanami Zjednoczonymi nie musi prowadzić do wyboru jednego geopolitycznego bloku. Ale prowadzenie takiej polityki wymaga czegoś więcej niż dyplomatycznej elastyczności. To też zdolności do tworzenia alternatyw. Dobrym tego przykładem jest rozwój Transkaspijskiego Międzynarodowego Szlaku Transportowego. Trasa łącząca Chiny z Europą przez Kazachstan, Morze Kaspijskie, Azerbejdżan i Turcję może zwiększać liczbę dostępnych dla handlu szlaków i ograniczać zależność od tradycyjnych połączeń przebiegających przez terytorium Rosji. A podobnych projektów kraj realizuje sporo.

Od sztucznej inteligencji do energii

Eksperci wielokrotnie w swoich wystąpieniach mówili  o powiązaniach między edukacją, sztuczną inteligencją, energetyką, infrastrukturą i rozwojem gospodarczym.

Kazachstan staje się jednym z najważniejszych centrów cyfrowych Azji Centralnej. Szybko rozwija sztuczną inteligencję, centra danych i gospodarkę cyfrową. Dzisiaj jest przygotowany, by przyjmować najlepsze programy rozwojowe, ale problemem może być ich polityczna i ekonomiczna akceptacja. Podobnie jest z energetyką, rolnictwem, czy przemysłem maszynowym.

Zaczyna się bowiem dla Kazachów trudniejszy etap. Etap realizacji. A na jego powodzenie liczą wyborcy, którzy, pozytywnie oceniając pracę swojego Prezydenta, chcą silnego, niezależnego Kazachstanu, kraju ich dobrobytu, który jest poważany w Świecie, przyciąga długoterminowy kapitał i jest pomostem między Europą i Azją.

Andrzej Kazimierski