Spełnienie obowiązku ubezpieczenia OC ustala się na podstawie polisy lub innego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy wystawionego osobie ubezpieczającej przez zakład ubezpieczeń. Jednym z podmiotów uprawnionych do dokonywania kontroli w tym zakresie jest Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Według sprawozdania z trzech pierwszych kwartałów 2015 roku zarejestrował on 65 818 nowych spraw z tytułu ubezpieczeń OC komunikacyjnych i jest to wzrost o 24,11% w stosunku do analogicznego okresu w 2014 roku (53 031 spraw). Większość spraw została zgłoszona do UFG od zewnętrznych organów uprawnionych i obowiązanych do kontroli, tj. Policja  45,85%, organy rejestrowe 8,93%, Straż Graniczna 2,16% i inne, ale aż 40,34% to efekt kontroli wewnętrznej Funduszu.
W jaki sposób UFG tak sprawnie wykrywa brak obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych?
Jednym z głównych zadań UFG jest pełnienie funkcji Ośrodka Informacji (OI UFG), czyli de facto gromadzenie danych pozyskanych przez zakłady ubezpieczeń o zawartych i odnowionych polisach ubezpieczeniowych, szkodach i odszkodowaniach. To właśnie na podstawie zgromadzonych tam informacji Fundusz przeprowadza wirtualne kontrole i w przypadku wykrycia braku ubezpieczenia wystawia wezwania do uiszczenia opłaty karnej. Na tej podstawie w okresie trzech kwartałów 2015 roku UFG wystawił 13 758 wezwań do zapłaty kary za brak ubezpieczenia komunikacyjnego OC. Pozostałe ustalenia to prace Wydziałów Opłat (10 622 wezwań do zapłaty) i wynik prowadzonych likwidacji szkód (954 wezwań do zapłaty). Istotnym jest zwrócenie uwagi, że aż 48% wszystkich wezwań do zapłaty są efektem ustaleń własnych UFG.
W związku z powyższym wielu posiadaczy pojazdów nie jest nawet świadoma kiedy odbywa się kontrola jego ubezpieczenia.
W sytuacji kiedy UFG zwraca się do nas o okazanie potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia oznacza to, że pojawiły się okoliczności, które mogą świadczyć o niedopełnieniu obowiązku wynikającego z Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. 2003 Nr 124 poz. 1152). Wówczas w ciągu 30 dni należy wykazać, że mamy polisę OC, która obejmuje wskazany na wezwaniu okres ubezpieczenia lub przedstawić dokumenty potwierdzające brak obowiązku ubezpieczenia.
W sytuacji, gdy umowa ubezpieczenia rzeczywiście nie została zawarta należy dokonać opłaty w wysokości wyznaczonej przez UFG.
Podstawę do naliczania wysokości opłaty z tytułu niespełnienia obowiązku ubezpieczenia komunikacyjnego OC w danym roku stanowi poziom minimalnego wynagrodzenia za  pracę w danym roku  kalendarzowym.  Od  1  stycznia  2016 roku, na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 roku (Dz.U. z 2015 r. poz. 1385) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosić będzie 1.850zł (minimalne wynagrodzenie za pracę w 2015 roku wynosi 1.750zł), dlatego opłaty za jazdę nieubezpieczonym pojazdem od stycznia będą wyższe niż obecnie.
Wysokość opłaty karnej uzależniona jest od rodzaju pojazdu (samochody osobowe – równowartość 2-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, samochody ciężarowe – równowartość 3- krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, pozostałe pojazdy – równowartość 1/3 minimalnego wynagrodzenia za pracę) i okresu pozostawania bez polisy OC (do 3 dni – 20% pełnej opłaty karnej, 4 do 14 dni – 50% pełnej opłaty karnej, powyżej 14 dni – 100% opłaty karnej).
Posiadacz pojazdu, który nie spełnił obowiązku ubezpieczenia pojazdu zgodnie z warunkami określonymi przez ustawodawcę powinien dobrowolnie wnieść należną opłatę na konto UFG, ponieważ brak wymaganej wpłaty może w konsekwencji doprowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez urząd skarbowy.
Umowa ubezpieczenia komunikacyjnego OC najczęściej zawierana jest na okres 12 miesięcy i jest automatycznie wznawiana na kolejny okres. Sytuacje, w których umowa nie zostanie automatycznie przedłużona zostały enumeratywnie wyliczone przez ustawodawcę, tj.: wymagana składka za mijający okres ubezpieczenia nie została opłacona w całości, zakładowi ubezpieczeń, z którym zawarta była umowa cofnięto zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej, ogłoszono upadłość lub zarządzono likwidację zakładu ubezpieczeń.
Należy zwrócić uwagę, że automatycznemu wznowieniu nie ulega również umowa po zakupie pojazdu, tzw. ubezpieczenie OC nabywcy. Jak potwierdza UFG znakomita większość przypadków niewywiązania się z obowiązku ubezpieczenia pojazdu jest konsekwencją nieopłacenia kolejnej raty składki za mijający okres ubezpieczenia lub zakończenie ochrony na polisie poprzedniego właściciela pojazdu.
W połowie listopada UFG oddał nam do dyspozycji możliwość sprawdzenia online historii ubezpieczenia OC pojazdu. Wystarczy zarejestrować się na portalu UFG i po uwierzytelnieniu posiadacza pojazdu odczytać lub pobrać historię ubezpieczenia pojazdu. Nowa funkcjonalność może przynieść wiele korzyści, zwłaszcza dla nowych właścicieli pojazdów.