Swoich praw możemy bronić na dwa sposoby. Jeden z nich polega na doprowadzeniu do cofnięcia pozbawienia tytułu wykonawczego. Mówimy w tym przypadku o powództwie opozycyjnym. Z takim wnioskiem może wystąpić jedynie dłużnik. Ale mamy jeszcze do dyspozycji powództwo ekscydencyjne. Jest to wniosek o wyłączenie zajętego przedmiotu z egzekucji. Powództwo ekscydencyjne, w przeciwieństwie do powództwa opozycyjnego, nie skupia się na usunięciu tytułu wykonawczego. Ma ono uchronić przed zajęciem w trakcie egzekucji konkretnego przedmiotu. Zgodnie z art. 841§1 k.p.c. osoba trzecia, jeżeli uważa, że egzekucja narusza jej prawa, może zażądać wyjęcia zajętego przedmiotu spod egzekucji. Istotą powództwa ekscydencyjnego jest to, że przysługuje ono osobie trzeciej. To ona wskazuje na fakt, że zajmowany przedmiot należy do niej, a nie do dłużnika.
Po co stosować powództwo ekscydencyjne?
Skarga na czynności komornika przysługuje nam tylko wtedy, gdy komornik naruszył przepisy procesowe. Powództwo o zwolnienie od egzekucji dopuszczalne jest natomiast wtedy, gdy naruszone zostały prawa osoby trzeciej, ale sama egzekucja została przeprowadzona zgodnie z przepisami procesowymi. Trzeba jednak pamiętać o tym, że wniesienie skargi na czynności komornika uniemożliwia później wytoczenie powództwa o zwolnienie przedmiotu od egzekucji. Dlatego też już na początku powinniśmy rozsądnie wybrać środek obrony przed działaniami komornika. Dokładnie rozważmy czy doszło do naruszenia przepisów postępowania, czy do naruszenia innych przepisów, np. prawa własności.
Kto ma prawo do wytoczenia powództwa ekscydencyjnego?
Wszczęcie egzekucji następuje na podstawie tytułu wykonawczego i o tym, kto jest stroną w postępowaniu egzekucyjnym, decyduje treść tytułu wykonawczego. Można zatem przyjąć, że „osoby trzecie” to te, które nie są stroną postępowania egzekucyjnego i nie zostały wymienione w treści tytułu wykonawczego. Pamiętajmy też, że nie ma żadnego znaczenia, jaki stosunek łączy osobę trzecią z dłużnikiem.
Czy małżonek dłużnika jest osobą trzecią?
Najbezpieczniej można przyjąć, że małżonek dłużnika, który nie został objęty tytułem wykonawczym, zachowuje status osoby trzeciej. Ale gdy tytułowi egzekucyjnemu przeciwko dłużnikowi sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jego małżonkowi, małżonek dłużnika traci wówczas status osoby trzeciej, a tym samym prawo do wytoczenia powództwa ekscydencyjnego.
Skąd osoba trzecia wie, że przedmiot należący do niej zajął komornik?
Prawidłowo prowadzona egzekucja powinna dotyczyć wyłącznie majątku dłużnika. Dłużnik powinien w trakcie zajęcia lub niezwłocznie po otrzymaniu odpisu protokołu zajęcia, wskazać znajdujące się w jego władaniu ruchomości należące do osób trzecich. Powinien też podać adresy zamieszkania tychże osób. Na komorniku ciąży natomiast obowiązek zawiadomienia osób wskazanych przez dłużnika o samym zajęciu.
Czym może być przedmiot podlegający niesłusznemu zajęciu?
Mogą to być zarówno ruchomości, jak i nieruchomości, a także wierzytelności. Pamiętajmy, że w tego typu sprawach możemy zażądać zwolnienia spod egzekucji kwoty pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży niesłusznie zajętej przez komornika rzeczy.
O jakie naruszenie prawa osoby trzeciej chodzi?
Może ono nastąpić w sytuacji, gdy wierzyciel nie ma prawa domagać się zajęcia danego przedmiotu, ale z formalnego punktu widzenia istnieją przesłanki, które zezwalają komornikowi przeprowadzić egzekucję. Kodeks postępowania cywilnego nie precyzuje, co może stanowić podstawę powództwa ekscydencyjnego. W praktyce sądowej stosuje się jednak w takich przypadkach art. 574 § 1 k.p.c. z 1930 roku. W myśl tego przepisu naruszenie praw osób trzecich może nastąpić, gdy:
– przedmiot stanowił własność osoby trzeciej,
– przysługiwało jej na przedmiocie ograniczone prawo rzeczowe, a ustawa nie nakazywała tego prawa w inny sposób w egzekucji uwzględnić. Ograniczone prawa rzeczowe to: użytkowanie, służebność, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, ale również zastaw (nie zawsze jest wpisywany do rejestru zastawów) oraz hipoteka (ta jest ujawniana w księdze wieczystej i winna być wzięta pod uwagę przez komornika z urzędu).
– przedmiot nie należał do dłużnika, a osoba trzecia miała prawo żądać zwrotu tego przedmiotu,
– na korzyść osoby trzeciej istniał zakaz zbywania lub obciążania przedmiotu.
Należy pamiętać, że naruszenie praw odnosi się wyłącznie do naruszenia praw majątkowych.
Jakie prawa osoby trzeciej podlegają ochronie?
Własność, współwłasność oraz ograniczone prawa rzeczowe.
Kogo należy pozwać?
Powództwo powinno być wniesione przeciwko wierzycielowi i to niezależnie od tego, czy wszczęcie egzekucji nastąpiło na wniosek wierzyciela, czy też sądu lub innego uprawnionego organu. W sytuacji gdy wierzycieli jest kilku, należy pozywać wszystkich wierzycieli łącznie. Jeżeli dłużnik zaprzeczy prawu powoda, wówczas oprócz wierzyciela należy pozwać również dłużnika. (Dłużnika trzeba pozwać, gdy np. twierdzi, że zajęty przedmiot nie należy do osoby trzeciej, która twierdzi, że należy do niej i chce wystąpić z powództwem).
Kiedy można skorzystać z powództwa ekscydencyjnego?
Może ono być wytoczone najwcześniej po wszczęciu egzekucji, a najpóźniej do chwili zakończenia postępowania egzekucyjnego. Konieczne jest, aby przedmiot osoby trzeciej został zajęty przez komornika. Samo bowiem wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie oznacza jeszcze formalnego zajęcia przedmiotu przez komornika. Ważne jest także to, że gdy nabywca licytowanej rzeczy stał się jej właścicielem, powództwo ekscydencyjne nie może już odnieść skutku prawnego. Nie można zatem żądać zwolnienia spod egzekucji rzeczy, która w toku postępowania licytacyjnego została już sprzedana. Nie ma też żadnego znaczenia fakt, że osoba trzecia nie wiedziała o wszczęciu postępowania egzekucyjnego czy dokonaniu zajęcia ruchomości. Jedynym celem powództwa ekscydencyjnego jest uniemożliwienie wierzycielowi zajęcia własności osoby trzeciej. Ustawodawca określił dokładny termin wniesienia powództwa o zwolnienie przedmiotu od egzekucji. Powództwo to powinno być wniesione w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Powództwo wniesione po tym terminie zostaje oddalone.
Od kiedy należy liczyć miesięczny termin na wniesienie powództwa ekscydencyjnego?
Dniem, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu prawa, jest dzień, w którym faktycznie dowiedziała się o zajęciu przedmiotu, a nie dzień, w którym mogła się o nim dowiedzieć.
Co zrobić, gdy przedmiot należący do osoby trzeciej, został już sprzedany?
Osoba trzecia może wówczas jedynie żądać naprawienia szkody wywołanej przeprowadzeniem egzekucji. Należy pamiętać, że w sprawie o zwolnienie zajętej rzeczy od egzekucji osoba trzecia może – po dokonaniu przez komornika sprzedaży tej rzeczy – zmienić roszczenie na żądanie zwolnienia od egzekucji kwoty pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży.
Podstawowe obowiązki osoby trzeciej w sprawie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji
Jak każdy pozew, tak i ten musi spełniać warunki przewidziane dla pisma procesowego. Dodatkowo powód musi wykazać, że egzekucja narusza jego prawo. Zobowiązany jest zatem do udowodnienia, że jemu przysługuje prawo do zajętego przedmiotu. Istotne jest również to, aby w pozwie znalazł się wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej zajętego przedmiotu do czasu prawomocnego zakończenia sprawy sądowej.
Autor jest radcą prawnym z Kancelarii Radców Prawnych i Adwokatów Prokurent