Wniosek wierzyciela o wyjawienie majątku dłużnika może brzmieć tak:
W imieniu własnym wnoszę o:
1) Zobowiązanie dłużnika Jana Kowalskiego do złożenia wykazu swojego majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych oraz do złożenia przyrzeczenia według roty z art. 913§ 1 k.p.c.,
2) Zasądzenie od dłużnika na rzecz wierzyciela kosztów postępowania według norm przepisanych.
Dr Kamil Spryszak wyjaśnia:
 
Zwrot kosztów ustala się według określonych prawem reguł, od których też zależy wysokość stawek. Koszty obejmują:
1. Koszty sądowe, w tym: opłaty sądowe (wpis i opłaty kancelaryjne);
 wydatki (najczęściej związane z przeprowadzonymi dowodami, np. koszty opinii biegłych, ale także koszty kuratora ustanowionego w procesie);
2. Koszty stawiennictwa strony (dojazdy do siedziby sądu, utracone zarobki) – określane według taryf oznaczonych w przepisach;
3. Koszty pełnomocnika – jeżeli strona korzystała z pomocy adwokata lub radcy prawnego; zazwyczaj zasądzona kwota nie przekracza minimalnej stawki określonej w przepisach. Na ogół strony wnioskują o zwrot kosztów według norm przepisanych, gdyż jest to prostsze.
Wyjawienie majątku dłużnika stanowi skuteczny instrument w postępowaniu egzekucyjnym. Precyzują tę sytuację przepisy zawarte w kodeksie postępowania cywilnego art. 913–920(2). Wniosek można złożyć przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, w trakcie jego trwania lub po jego zakończeniu. Prawo do żądania wyjawienia majątku dłużnika posiada również sąd pierwszej instancji oraz organ uprawniony do wszczęcia egzekucji, jeżeli rozpoczęta została z urzędu, np. komornicza w sprawach o alimenty. Z żądaniem może wystąpić zarówno komornik, jak i prokurator oraz organizacja pozarządowa.
Anna: Mam wierzytelność, której jeszcze do sądu nie posłałam, i nie wiem, czy warto, bo o dłużniku mówią, że nic nie ma. Słyszałam, że bez wyroku nie sprawdzę, czy u komornika są przeciwko niemu sprawy. A czy mogę bez wyroku zażądać, żeby wyjawił majątek przed sądem? Należność jest potwierdzona umową pożyczki.
Dr Kamil Spryszak wyjaśnia:
Zacznijmy od tego, iż art. 913 § 2 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wierzyciel może żądać wyjawienia majątku także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli wskaże prawdopodobieństwo, iż nie uzyska zaspokojenia w pełni swojej należności z majątku, o którym wie, że taki posiada dłużnik, albo z przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych, czyli w sytuacji gdy dłużnik przekazuje określoną sumę pieniędzy lub inne rzeczy w określonych odstępach czasu, np. co miesiąc. W związku z zapytaniem pani Anny, nasuwa się istotne pytanie – wątpliwość, czy „przed wszczęciem egzekucji” żądanie dotyczące wyjawienia majątku dotyczy też roszczeń jeszcze niezasądzonych, czy może tylko tych stwierdzonych tytułem egzekucyjnym/ wykonawczym. Jeżeli jednak nawet to pierwsze jest możliwe, to w praktyce jednak zapewne nie jest pani Anna w stanie tego uprawdopodobnić, bowiem powołuje się jedynie na pogłoski. Barierę w uzyskaniu wymaganych informacji stanowi tu fakt, iż pani Anna nie jest wierzycielem! Jeżeli pani Anna posiadałaby tytuł wykonawczy, to mogłaby po jego uzyskaniu wezwać dłużnika do zapłaty należności listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Gdy dłużnik nie zapłaciłby w ciągu 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pani Anna mogłaby skorzystać z instytucji wyjawienia majątku również po wysłaniu dłużnikowi wezwania do zapłaty i bezskutecznym upływie określonego w art. 913 § 2 pkt 2 k.p.c. okresu.
Anonim: mam pytanie odnośnie do postępowania egzekucyjnego, a konkretnie wyjawienia majątku. W maju 2014 r. zakończyło się postępowanie w sądzie o wyjawienie majątku przez dłużniczkę, ale sprawa toczyła się z wniosku INNEGO wierzyciela. Od dłużniczki odebrano wykaz majątku oraz przyrzeczenie. Jednak teraz ja jako drugi wierzyciel chcę złożyć KOLEJNY wniosek o wyjawienie majątku. Czy jest możliwe następne postępowanie w tej samej sprawie?
Dr Kamil Spryszak wyjaśnia:
Tak! Jest to możliwe po upływie 12 miesięcy od poprzedniego wyjawienia majątku. Zgodnie bowiem z art. 9181 kodeksu postępowania cywilnego dłużnik, który złożył przyrzeczenie lub wobec którego zastosowano środki przymusu, obowiązany jest do złożenia nowego wykazu i przyrzeczenia na żądanie tego samego lub innego wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu upłynął okres jednego roku.
Jeśli dłużnik złoży wykaz majątku i przyrzeczenie lub też nie wykona tych czynności mimo zastosowania wobec niego wszystkich możliwych środków przymusu (grzywna w łącznej wysokości 5 tys. zł, areszt na okres miesiąca, przymusowe doprowadzenie), zobowiązanie go do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia jest możliwe dopiero po upływie roku od złożenia wykazu i przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu. Nie ma przy tym znaczenia to, iż z wnioskiem o ponowne zobowiązanie dłużnika występuje inny wierzyciel.
Katarzyna: Mój partner nie przyszedł do sądu na wyjawienie majątku i dostał karę grzywny. Nie ma usprawiedliwienia, prawda, między nami mówiąc, wygląda tak, że zapił z kolegami. Mam pytanie, czy można tę grzywnę odkręcić? Jakieś pismo do sądu może pan zaproponuje? On nie unika tego wyjawienia i powie jak jest – że nic nie ma.
Dr Kamil Spryszak wyjaśnia:
Na postanowienie sądu w przedmiocie ukarania grzywną co prawda przysługuje zażalenie, ale z pewnością „zapicie” nie jest wystarczającym wytłumaczeniem niestawiennictwa. Zgodnie z zapisem zawartym w art. 916 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia albo stawiwszy się, wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca, z uwzględnieniem art. 267 § 2. O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie. W razie wykonania czynności przez dłużnika lub umorzenia postępowania, grzywny niezapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu. Na skazanie na grzywnę oraz orzeczenie aresztu przysługuje zażalenie.
Należy wiedzieć, iż komentowany przepis zawiera katalog środków przymusu możliwych do zastosowania wobec dłużnika, który bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu majątku oraz przyrzeczenia lub też odmówi odpowiedzi na zadane mu pytania. Warunkiem koniecznym zastosowania środków przymusu jest pouczenie dłużnika o możliwości ich zastosowania. Zasadność odmowy złożenia wykazu, przyrzeczenia lub odpowiedzi na pytanie jest oceniana przez sąd, przed którym owe czynności mają być dokonane.
Pani partner powinien więc wystosować do sądu pismo (podając w piśmie sygnaturę akt sprawy), w którym wyjaśniłby, że był niedysponowany i wniósłby o wyznaczenie jak najbliższego kolejnego terminu w celu wyjawienia majątku. I zgodnie z przepisem wskazanym wyżej po dokonaniu wyjawienia majątku grzywna zostałaby umorzona.
Warto wiedzieć, iż wyjawienie majątku dotyczy również rzeczy. Wyjawienie stosowane jest zwykle do świadczeń pieniężnych, ale wniosek można również stosować w egzekucji świadczenia niepieniężnego. Dzieje się tak w przypadku gdy dłużnik ukrywa rzecz, do której wydania jest zobowiązany.
Art. 1045 kodeksu postępowania cywilnego stanowi: Jeżeli komornik nie znalazł u dłużnika rzeczy lub dokumentu, które mają być odebrane, sąd na wniosek wierzyciela nakaże dłużnikowi, aby wyjawił, gdzie one się znajdują, i aby złożył przyrzeczenie, że jego oświadczenia są zgodne z prawdą. Przepisy dotyczące przyrzeczenia przy wyjawieniu majątku stosuje się odpowiednio.
Dłużnik w odpowiedzi na wniosek o wyjawienie majątku zobowiązany jest do pisemnego sporządzenia spisu swojego majątku oraz miejsca jego położenia pod groźbą sankcji. Dopuszczalne jest też złożenie wyjawienia majątku ustnie do protokołu. Co ważne, w trakcie posiedzenia wierzyciel ma możliwość zadawania dodatkowych pytań dłużnikowi. Jest to istotne narzędzie służące ostatecznej weryfikacji wiedzy o możliwym majątku dłużnika, dlatego nie warto o tym przywileju zapominać.
Przyrzeczenie
Składane przez dłużnika przyrzeczenie ma dzięki swojej uroczystej formie i treści podkreślić wagę wyjawienia majątku. W stosunku do dłużnika stosuje się przepisy o zeznaniach świadków – jest to wyjątek od zasady, że strona w procesie udziela wyjaśnień. Dłużnik jest zatem zobowiązany do mówienia prawdy i nie może zatajać faktów. Zgodnie z art. 266 kodeksu postępowania cywilnego konieczne jest pouczenie dłużnika o odpowiedzialności karnej związanej ze składaniem fałszywych zeznań. Sankcją za zeznawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy, zgodnie z art. 233 § 1 kodeksu karnego, jest kara pozbawienia wolności do trzech lat. W sytuacji gdy dłużnik był już wcześniej skazany za składanie fałszywych zeznań, sąd nie odbiera od niego przyrzeczenia. Nie ma to jednak wpływu na ocenę prawdziwości zeznań, które sąd za każdym razem bada zgodnie z zasadą obiektywizmu. W przypadku gdy zostaną spełnione wymogi prawne do zatarcia skazania za składanie fałszywych zeznań, przestępstwo uważa się za niebyłe, w związku z czym od dłużnika należy odebrać przyrzeczenie.
Rejestr dłużników niewypłacalnych
Konsekwencją wyjawienia majątku jest również umieszczenie w rejestrze dłużników niewypłacalnych. Sąd rejonowy prowadzący rejestr dłużników niewypłacalnych nie zajmuje się badaniem owej niewypłacalności dłużnika, jedynie dokonuje wpisu. Wpis podlega wykreśleniu tylko z urzędu, w dwóch przypadkach:
– gdy odpadnie przyczyna dokonania wpisu, co potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 16 marca 2007 r., III CZP 9/07: „Umorzenie postępowania o wyjawieniu majątku stanowi podstawę do wykreślenia dłużnika z rejestru dłużników niewypłacalnych” (art. 59 ust. 1 ustawy);
– po upływie 10 lat od wpisu (art. 60 ust. 1 ustawy). Jest to jedna z najbardziej dotkliwych sankcji dla dłużnika, która z uwagi na jawność rejestrów oznacza tzw. śmierć cywilną dłużnika, co powinno dodatkowo motywować składającego wykaz majątku do zachowania należytej staranności.
*****
Koszty pełnomocnika – jeżeli strona korzystała z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Zazwyczaj zasądzona kwota nie przekracza minimalnej stawki określonej w przepisach. Na ogół strony wnioskują o zwrot kosztów według norm przepisanych, gdyż jest to prostsze.
Wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju, a w postępowaniu egzekucyjnym – od wartości egzekwowanego roszczenia.
Zgodnie z rozporządzeniem* stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:

do 500 zł – 60 zł;
powyżej 500 zł do 1500 zł – 180 zł;
powyżej 1500 zł do 5000 zł – 600 zł;
powyżej 5000 zł do 10 000 zł – 1200 zł;
powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 2400 zł;
powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 3600 zł;
powyżej 200 000 zł – 7200 zł

 *Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z 28 września 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. nr 163, poz. 1349) w § 4