Trwa międzynarodowa konferencja „Współczesny Konstytucjonalizm: Doświadczenia Krajowe i Zagraniczne”. Wydarzenie jest organizowane przez Narodowe Centrum Praw Człowieka, Centrum zrównoważonego rozwoju oraz Instytut państwa i prawa przy wsparciu delegacji Unii Europejskiej.
Reforma prawa podstawowego – nakaz czasu
W trakcie wyborów Prezydenta Uzbekistanu na spotkaniach wszystkich kandydatów z przedstawicielami elektoratu przedstawiono ważną propozycję, by przygotowano program przeprowadzenia w kraju reformy konstytucyjnej. W związku z tym Prezydent Uzbekistanu został poproszony o dokładne i głębokie zbadanie krajowych i światowych doświadczeń związanych z budową konstytucji:
„Jak pokazuje światowa praktyka, w wielu państwach w okresie radykalnych zmian wprowadzono reformy konstytucyjne. Dlatego po raz kolejny konsultując się z senatorami i posłami, opinią publiczną, narodem, badając światowe doświadczenia budowy konstytucyjnej, musimy dokładnie przemyśleć kwestię poprawy prawa podstawowego, które determinuje obecny i przyszły rozwój kraju. – stwierdził Prezydent Uzbekistanu – A to dlatego, że Konstytucja stanowi najważniejszy fundament prawny wszystkich sukcesów i osiągnięć w latach niepodległości. Biorąc pod uwagę wymagania samego czasu, w którym żyjemy, potrzeby ludzi i wdrażane reformy, jest ona stale ulepszana. Wszelkie reformy demokratyczne będą nieodwracalne, stabilne i skuteczne tylko wtedy, gdy będą opierać się na solidnych podstawach konstytucyjno-prawnych”
Tak więc w ramach strategii działania wprowadzono 32 poprawki i uzupełnienia do 21 artykułu konstytucji. Podsumowując propozycje elektoratu w świątecznej gratulacji dla mieszkańców Uzbekistanu w związku z 29.rocznicą uchwalenia konstytucji, Prezydent określił dziewięć kierunków dalszego doskonalenia prawa podstawowego kraju.
Siedem kierunków modernizacji społeczeństwa
W ostatnich latach w Uzbekistanie prowadzone są rodzime wzajemnie powiązane i wzajemnie uwarunkowane demokratyczne reformy polityczne, gospodarcze, społeczne i prawne mające na celu budowę nowego demokratycznego kraju, tworzenie wolnego i sprawiedliwego społeczeństwa obywatelskiego. Następuje radykalna zmiana ustroju państwowego i Konstytucyjnego, polityczno-prawnego, społeczno-ekonomicznego, kulturowo-duchowego sfery życia społeczeństwa.
Jednocześnie obecna epoka globalizacji, cyfryzacji, zmian klimatu i szybko zmieniające się życie stawia coraz to nowe, pilne, niezwykle ważne wyzwania dla dalszej modernizacji kraju, wzmocnienia pokoju, stabilności i niezależności narodowej.
W związku z tym w Strategii Rozwoju Nowego Uzbekistanu postawiono kolejne nowe zadania. Przewiduje się przyjęcie ponad 50 kodeksów, Ustaw, strategii, koncepcji i programów, przedstawiono ponad sto innych inicjatyw w siedmiu obszarach modernizacji kraju. Strategia koncentruje się na systemie prawodawstwa, zrozumienia i egzekwowania prawa, świadomości polityczno-prawnej społeczeństwa na ogólnych wartościach ludzkich i zasadach zrównoważonego rozwoju.
Konstytucjonalizm: światowe doświadczenie XXI wieku
Jak pokazuje światowa praktyka, kluczowe znaczenie w przeprowadzaniu dynamicznych reform ma właśnie rozwój konstytucyjno-prawnych podstaw modernizacji społeczeństwa i państwa. Na świecie praktycznie nie ma konstytucji funkcjonującej w swoim pierwotnym brzmieniu. Tylko w XXI wieku około 90 krajów świata z powodzeniem wdrożyło reformy konstytucyjne, 57 przyjęło nowe konstytucje. Co więcej, wśród dziesięciu krajów, które najczęściej przyjmowały uzupełnienia i zmiany konstytucji, są Meksyk, Nowa Zelandia, Brazylia, Szwajcaria, Austria, Izrael, Chile, Kolumbia, Gruzja i Indie.
Jednocześnie zmiany konstytucyjne we wszystkich krajach łączą to, że są odpowiedzią na zewnętrzne i wewnętrzne wyzwania i zagrożenia dla Państwa. Bardziej nowoczesne konstytucje obejmują więcej tematów, w tym nowe programy, które nie były istotne sto lat temu, takie jak Ekologia, równość płci, ochrona praw, wolności i uzasadnionych interesów człowieka, zwłaszcza osób niepełnosprawnych, młodszego pokolenia, a także kształtowanie społeczeństwa informacyjnego, bezpieczeństwo danych cyfrowych, rozwój naukowy i technologiczny oraz innowacyjność, wdrażanie elementów bezpośredniej demokracji elektronicznej i popularnej Inicjatywy Ustawodawczej itp.
Przemiany konstytucyjne: istota i kierunki
Wprowadzenie w życie w Uzbekistanie nowych zasad dotyczących strategii rozwoju przenosi reformy demokratyczne na nowy poziom jakościowy. Dotyczy to przede wszystkim pełnego urzeczywistnienia priorytetowej zasady „w imię honoru i godności człowieka”. Jednocześnie godność człowieka polega na zapewnieniu spokojnego i bezpiecznego życia, podstawowych praw i wolności obywateli, stopniowym tworzeniu godnych warunków życia i nowoczesnej infrastruktury, wykwalifikowanej opieki zdrowotnej, wysokiej jakości edukacji, ochrony socjalnej i zdrowego środowiska dla każdego mieszkańca kraju.
Osiąga się to przede wszystkim poprzez realizację idei „Nowy Uzbekistan-Państwo ludowe i humanitarne „oraz zasady” człowiek-społeczeństwo-państwo”, wyraźnego podziału władzy między Prezydentem, Parlamentem i rządem, ustanowienia właściwej równowagi w systemie podziału władzy, wzmocnienia kontroli i równowagi, rozwoju wolnego i sprawiedliwego społeczeństwa obywatelskiego, znalezienia godnego miejsca we współczesnej społeczności międzynarodowej.
Powstawanie i rozwój instytucji społeczeństwa obywatelskiego, parlamentaryzmu, systemu wielopartyjnego są uosobieniem autentycznego narodu. W strategii rozwoju planowane są kompleksowe działania mające na celu dalsze zwiększenie roli i odpowiedzialności władz lokalnych w rozwiązywaniu problemów w terenie, przeniesienie większości funkcji państwa z centrum do regionów.
W szczególności nacisk zostaje położony na zwiększenie roli lokalnych instytucji – Kangash w rozwoju regionów, stworzenie niezbędnych warunków do skutecznego działania instytucji społeczeństwa obywatelskiego. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że tylko w 2021r. ponad 29 tysięcy problemów obywateli zostało pozytywnie rozwiązanych przez lokalnych Kangashów, wzmocnienie konstytucyjnych i prawnych podstaw ich działalności doprowadzi do jeszcze większej realizacji idei „państwa kochającego naród”.
Instytucja Samorządu stanowi jedną z podstaw, filarów każdego ustroju konstytucyjnego i społeczeństwa obywatelskiego, rodzina jest najważniejszą komórką społeczeństwa. W tym zakresie dalsze wzmacnianie konstytucyjnych podstaw instytucji samorządu i rodziny jest niezbędne dla rozwoju człowieka, społeczeństwa i państwa, sfery duchowej i społecznej, osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, poprawy dobrobytu obywateli.
Pojęcie państwa społecznego
W Strategii Rozwoju szczególną uwagę zwraca się na kwestie utrwalenia normy konstytucyjnej dotyczącej realizacji zasady „Nowy Uzbekistan-Państwo społeczne”.
Jednocześnie światowe doświadczenia wskazują, że „państwo społeczne” nie sprowadza się do „zabezpieczenia społecznego” i wymaga znacznie szerszej interpretacji, w tym minimalizacji kontrastów społecznych (nierówności majątkowe, dostęp do dóbr publicznych — edukacji, opieki zdrowotnej) i konfliktów (między pracą a kapitałem, itp.).
Państwo społeczne staje się tylko wtedy, gdy problem reprodukcji osoby jako podmiotu stosunków społecznych jest priorytetem państwa i jego instytucji, ramy normatywne są tworzone i działają w celu ochrony społecznych potrzeb jednostki, a cały system polityczno-ekonomiczny społeczeństwa jest zaangażowany w rozwiązywanie problemów społecznych. Państwo ma obowiązek dbać o swoich obywateli. To jest istota Państwa społecznego. Państwo jako instytucja władzy regulująca system public relations jest początkowo nieodłącznie związane z prowadzeniem polityki społecznej, której istotą jest społeczna troska o swoich poddanych. Kiedy ta funkcja nabiera jakości obowiązku, państwo staje się społeczne.
Państwo społeczne to państwo, które gwarantuje swoim obywatelom pewne minimum dobrobytu w warunkach trudnej gospodarki rynkowej, różnych pandemii i epidemii. Jest to pewna forma organizacji ustroju społecznego, której celem staje się człowiek jako osoba, wysoko rozwinięte stosunki społeczno-gospodarcze i polityczne, co zapewnia prawną gwarancję praw i wolności obywateli oraz poprawę budownictwa Państwowego. Oznacza to, że państwo uznaje swoją odpowiedzialność wobec obywateli za udzielone im zabezpieczenia społeczne, w tym w Warunkach pandemii.
Konstytucja: na drodze społeczeństwa cyfrowego i informacyjnego
Najważniejszą cechą charakterystyczną współczesnego historycznego etapu rozwoju cywilizacji ludzkiej jest tworzenie społeczeństwa cyfrowego i informacyjnego. Informacje i wiedza stają się strategicznymi czynnikami rozwoju, przekształcania struktur rządowych w bardziej ekonomiczne i wydajne struktury władzy.
Jednocześnie, w celu zapewnienia konkurencyjności Uzbekistanu w warunkach, w których wiele krajów wchodzi w czwartą rewolucję przemysłową, a także rozwoju instytucji społeczeństwa informacyjnego, należy rozważyć wzmocnienie konstytucyjnych i prawnych podstaw wzmocnienia wsparcia państwa dla wykorzystania technologii informacyjnych i instytucji cyfrowego konstytucjonalizmu.
Opr. Andrzej Kazimierski
