Europosłowie zaapelowali do Komisji Europejskiej o przygotowanie przepisów, które uregulują sposób wykorzystania zarządzania algorytmicznego w przedsiębiorstwach. Podkreślają, że decydujący głos w ważnych sprawach dotyczących pracowników powinni mieć ludzie. Chodzi m.in. o decyzje w sprawie przedłużenia lub nieprzedłużenia umowy o pracę czy zmiany wynagrodzenia.
Parlament Europejski w grudniu 2025 roku przyjął raport polskiego europosła Andrzeja Buły na temat cyfryzacji, sztucznej inteligencji oraz zarządzania algorytmicznego (algorithmic management, AM) w miejscu pracy. Posłowie domagają się w nim przyjęcia nowych środków ochrony przed zarządzaniem algorytmicznym w miejscu pracy. Raport to odpowiedź na zmiany dotykające europejski rynek pracy. Jak wynika z grudniowego badania OECD dotyczącego wdrażania przez firmy narzędzi zarządzania algorytmicznego, średni wskaźnik adaptacji dla europejskich badanych krajów, tj. Francji, Niemiec, Włoch i Hiszpanii, wyniósł 79 proc.
– Zarządzanie algorytmiczne to mechanizmy, które pojawiają się w miejscu pracy w kontekście nadzoru, kontroli, kreowania pewnych sytuacji, do których pracownicy nie są przygotowani. Chcieliśmy w tym raporcie złapać balans pomiędzy bardzo ważną rolą pracodawcy w prowadzeniu firmy, w walce o konkurencyjny rynek czy efektywność swojej produkcji, a z drugiej strony pokazać stronę społeczną, czyli pracowników jako partnerów do tego, aby korzystać z nowoczesnych technologii – mówi agencji Newseria Andrzej Buła, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej. – Bardzo zależało mi na tym, żeby w tym raporcie i jedenastu rekomendacjach pokazać relacje pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, że pojawia się tam algorytm, który powinien być pod nadzorem człowieka. Jednocześnie chcemy też pokazać, żeby przedsiębiorcy nie byli narażeni na żadne sankcje, nie było dodatkowej sprawozdawczości, żeby po prostu przedsiębiorca miał cały czas wolność prowadzenia działalności gospodarczej.
Najważniejsza rekomendacja, która znalazła się w przyjętym raporcie, dotyczy ludzkiego nadzoru. Zgodnie z nią żadne istotne decyzje dotyczące pracowników nie powinny być podejmowane przez algorytmy bez nadzoru człowieka. Europosłowie zaznaczają, że pracownik powinien mieć prawo do żądania wyjaśnień odnośnie do decyzji podejmowanych lub wspieranych przez zarządzanie algorytmiczne. W przypadku gdy stwierdzi, że jego prawa zostały naruszone, dany system AM może zostać zmodyfikowany lub nawet wycofany.
– Chcielibyśmy, aby każdy pracownik w miejscu pracy, gdzie pracodawca zdecyduje się wprowadzić nowoczesne narzędzia technologiczne, był niezwłocznie przeszkolony, poinformowany, aby na to znalazły się pieniądze, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw – mówi europoseł KO.
Europosłowie rekomendują, aby pracownicy otrzymywali jasne informacje o tym, w jaki sposób systemy AM wpływają na warunki pracy, zwłaszcza gdy są one wykorzystywane do podejmowania zautomatyzowanych decyzji. Informacje powinny obejmować zakres gromadzonych i przetwarzanych danych, a także sposób sprawowania nadzoru przez człowieka. Ponadto podkreślają, że pracownicy powinni mieć możliwość udziału w konsultacjach w sytuacji, gdy systemy AM służą do podejmowania decyzji dotyczących wynagrodzeń, ocen, przydziału zadań czy czasu pracy. Stosowanie systemów musi uwzględniać dobrostan pracowników i nie może zagrażać ich bezpieczeństwu ani zdrowiu fizycznemu czy psychicznemu.
– Przeznaczyliśmy ten raport i rekomendacje dla 32 mln firm w Europie i 200 mln obywateli Unii Europejskiej pracujących na wspólnym rynku pracy – tłumaczy Andrzej Buła. – Tworzymy pewne ramy organizacyjne, w przyszłości może prawne, dla konkretnych grup ludzi. Po to jesteśmy w Parlamencie Europejskim. Chodzi o to, żebyśmy potrafili dostrzec, że coś jest wyzwaniem, dla niektórych pewnym problemem, ale żeby cały czas nowe technologie były dla nas wielką szansą. Absolutnie nie jestem ich przeciwnikiem, wręcz przeciwnie, ale chodzi o wymiar społeczny, żebyśmy wszyscy byli zaproszeni do uczestnictwa.
W dokumencie zaznaczono, że zarządzanie algorytmiczne może pozytywnie wpływać na zwiększenie efektywności, redukcję kosztów, służyć lepszej organizacji pracy czy też wspierać innowacyjne modele biznesowe.
– Udało mi się doprowadzić do tego, że przedsiębiorca nie jest szykanowany, zmuszany do dodatkowej sprawozdawczości, że to on bierze pełną odpowiedzialność za funkcjonowanie firmy i wyniki finansowe. Często ze strony Lewicy pojawia się postulat, aby to związki zawodowe decydowały o wielu aspektach w firmie. To przedsiębiorca płaci podatki, utrzymuje rodziny, przygotowuje wynagrodzenia, więc dla mnie na pierwszym miejscu jest przedsiębiorca – wyjaśnia Andrzej Buła. – Jednak przedsiębiorca nie zafunkcjonuje, nie będzie się rozwijał, jeżeli nie będzie miał dobrze przygotowanej kadry. Jeżeli więc po drugiej stronie pojawiają się fundusze i prawo do szkoleń, informacji, przejrzystości, do tego, że to człowiek nadzoruje drugiego człowieka, oczywiście poprzez różne mechanizmy, to jest to dla mnie najważniejsze.
Jak dodaje, Europa może łączyć konkurencyjność z odpowiedzialnością społeczną i tym samym wspierać innowacyjne przedsiębiorstwa bez rezygnowania z wysokich standardów i ochrony pracowników, o ile zostaną przyjęte odpowiednie rozwiązania.
Na poziomie Unii Europejskiej istnieją już przepisy dotyczące sztucznej inteligencji i ochrony danych, w tym AI Act i GDPR. Z kolei kwestie dotyczące wykorzystania sztucznej inteligencji w miejscu pracy zostały zawarte w dyrektywie w sprawie pracy za pośrednictwem platform internetowych.
– Jesteśmy w trakcie wdrażania tych przepisów i AI Act, ale tam wszędzie mówi się o bezpiecznej i godnej zaufania technologii. Tutaj jest pracodawca, pracownik i jest najważniejsza umowa społeczna. Chodzi o to, żeby ta umowa też podlegała pewnym zmianom, bo otoczenie wokół nas się zmienia. Dlatego uważam, i pracodawcy, i pracownicy mogą się czuć wygrani. Jedni mają prawo do nowoczesnych technologii, żeby była lepsza efektywność funkcjonowania firm, drudzy mają prawo do tego, żeby wiedzieć, jakie są te technologie – podkreśla poseł sprawozdawca.
Po przyjęciu sprawozdania Komisja Europejska ma trzy miesiące na odpowiedź na wniosek PE.
Źródło: Newseria. Zdjęcie ilustracyjne – fot. Shutterstock.
