Rok 2023 jest rokiem dużych przemian politycznych w Uzbekistanie, w wyniku których, staje się on coraz ważniejszym partnerem dla krajów regionu Azji Środkowej. Przekłada się to też na zmiany w gospodarce kraju, coraz bardziej korzystającej z nowych technologii i współpracującej z różnymi światowymi liderami biznesu. Jednocześnie w wyniku tych przemian rośnie rola obecnego Prezydenta kraju Szawkata Mirzijojewa.
Tydzień po podsumowaniu ogólnokrajowego referendum w sprawie zmian w Konstytucji kraju, które odbyło się 30 kwietnia, obecny szef państwa Szawkat Mirzijojew wydał dekret o przeprowadzeniu przedterminowych wyborów prezydenckich. Odbędą się one 9 lipca br.
Szef Uzbekistanu motywował swoją decyzję tym, że przyjęte poprawki do Konstytucji znacząco zmieniły pole polityczno-prawne kraju i równowagę sił między gałęziami rządu: w nowych warunkach władza prezydencka również powinna zostać „zrestartowana”, dlatego obecna kadencja Prezydenta została skrócona o 3 i pół roku.
Jako drugi argument na rzecz szybkiego przeprowadzenia przedterminowych wyborów prezydenckich wymieniono konieczność kontynuowania reform i znaczenie zapewnienia konsensusu społecznego dla osiągnięcia tego celu. „Nasz naród oczekuje od nas niezwykle ważnych zmian i reform we wszystkich dziedzinach. W obecnej sytuacji, gdy na świecie zachodzą ostre i złożone procesy, najpilniejszą i najważniejszą kwestią staje się znalezienie i realizacja prawidłowej i efektywnej ścieżki rozwoju ” – powiedział uzbecki przywódca.
W kwietniowym referendum ponad 90% wyborców zatwierdziło nową wersję ustawy zasadniczej, która pozwala na dwukrotne wybieranie prezydenta na siedmioletnią kadencję.
Taka transformacja polityczna może mieć znaczący wpływ na wewnętrzne życie polityczne Uzbekistanu i przyczyni się do wzmocnienia stabilności w państwie, pod warunkiem, że władze będą w stanie zapewnić postępowy rozwój gospodarki, spełnić społeczno-ekonomiczne oczekiwania obywateli i skutecznie rozwiązać ich problemy.
Z punktu widzenia motywacji politycznej prezydencka decyzja o przeprowadzeniu przedterminowych wyborów wygląda logicznie. Obecnie sytuacja społeczno-gospodarcza w Uzbekistanie jest stabilna, a nastroje społeczne obywateli na ogół wykazują wysokie zaufanie wobec rządzących.
Do pracy przystąpiła Centralna Komisja Wyborcza Uzbekistanu i na posiedzeniu 5 czerwca zarejestrowała zgłoszonych przez różne ugrupowania kandydatów na Prezydenta w wyborach 9 lipca.
Zarejestrowani kandydaci:
– z Partii Ludowo-Demokratycznej – Ulugbek Inojatow;
– z Ruchu Przedsiębiorców i Ludzi Biznesu – Partii Liberalno-Demokratycznej (UzLiDeP) – Szawkat Mirzijojew;
– z Partii Socjaldemokratycznej „Adolat” – Robachon Machmudowa;
– z Partii Ekologicznej – Abduszukur Chamzajew.
Partia Millij Tiklanish nie nominowała własnego kandydata, ale poparła kandydaturę Szawkata Mirzijojewa od UzLiDeP.
Decyzją Centralnej Komisji Wyborczej dzień rozpoczęcia agitacji wyborczej ustalono na 7 czerwca. Kandydatom przydzielono bezpłatny czas antenowy w ogólnokrajowych oraz regionalnych kanałach telewizyjnych i radiowych, a także bezpłatne bloki w innych mediach. Przyjęto zasadę, że przy relacjonowaniu wydarzeń wyborczych kandydatów w programach informacyjnych i innych materiałach informacyjnych należy przestrzegać zasady równości.
Na oficjalne zaproszenie władz uzbeckich Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) otworzyło 8 czerwca biuro swojej misji obserwacji wyborów.
Misją kieruje polska ekonomistka, polityk i dyplomatka, ambasador Urszula Gacek, senator VI kadencji, w latach 2007–2009 eurodeputowana, stała przedstawiciel przy Radzie Europy (2011–2014), konsul generalna w Nowym Jorku (2014–2016).
Misja, z siedzibą w Taszkencie, składa się ze stałego zespołu, w skład którego wchodzi 11 międzynarodowych ekspertów oraz 24 obserwatorów, którzy od 14 czerwca otworzyli swoje biura w całym kraju. ODIHR planuje również zaprosić na same wybory 250 obserwatorów z różnych krajów.
Misja oceni przeprowadzenie wyborów pod kątem ich zgodności z zobowiązaniami OBWE oraz innymi międzynarodowymi zobowiązaniami i standardami dotyczącymi demokratycznych wyborów, a także z ustawodawstwem krajowym.
Ze wstępnych szacunków wynika, że spośród wszystkich kandydatów na urząd prezydenta, Szawkat Mirzijojew cieszy się poważnym poparciem wyborców, co pokazało m.in. referendum konstytucyjne. Również programy wyborcze pozostałych kandydatów są ukierunkowane na dalszą realizację programu demokratyzacji i unowocześniania kraju oraz zwiększania jego roli na arenie międzynarodowej.
Oczywiście wynik wyborów będzie ważny dla Partnerów polityki zagranicznej Uzbekistanu. Pojawiają się różne opinie, chociaż widać, że wszyscy kandydaci maja w swoich programach podobne cele. Pewne jest natomiast, że zwycięstwo obecnego prezydenta, będzie gwarantem niezmienności obecnego kursu polityki zagranicznej kraju. Będzie realizowany program dalszego rozszerzania współpracy z krajami Azji Środkowej, a także z innymi sąsiadami, przede wszystkim z Unią Europejską, Chinami. Pogłębią się też więzi ze Stanami Zjednoczonymi, krajami Azji Południowej i regionu Azji i Pacyfiku. Zachowana zostanie także gospodarcza współpraca z Rosją.
Taka transformacja polityczna może mieć znaczący wpływ na wewnętrzne życie polityczne Uzbekistanu i przyczyni się do wzmocnienia stabilności w państwie, pod warunkiem, że władze będą w stanie zapewnić postępowy rozwój gospodarki, spełnić społeczno-ekonomiczne oczekiwania obywateli i skutecznie rozwiązać ich problemy.
