Unia Europejska przygotowała i uzgodniła nowy pakiet sankcji wobec Rosji. Rokowania nad nim trwały aż półtora miesiąca, z powodu sprzeciwu Węgier i Grecji, które w zamian za swoją zgodę żądały od Kijowa usunięcia swych firm z tzw. „listy hańby”, czyli nadal prowadzących biznes z Rosją i tym samym wspierających rozwój tamtej gospodarki. Chodzi tu o greckich armatorów (statki) oraz o węgierski bank OTP.
W pakiecie znalazły się różnego rodzaju kolejne ograniczenia i restrykcje np. zakaz wjazdu do UE osobom, które uczestniczyły w masowej wywózce ukraińskich dzieci w głąb Rosji w celu ich rusyfikacji. Znalazły się w nim także nowe rozwiązania wymierzone w obchodzenie sankcji przez kraje i firmy spoza Unii. Chodzi tu o kupowanie przez Rosję już objętych embargiem światowych technologii dla gospodarki i wojska za pośrednictwem krajów trzecich m.in. Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Armenii, Kazachstanu i innych państw Azji Środkowej.
Zdaniem europejskich i polskich ekspertów jest to mało prawdopodobne, by do tych nowych rozwiązań doszło, gdyż zachwiałoby ogólnoświatową współpracę gospodarczą i zmieniło jej priorytety. Zresztą z problemami w omijaniu sankcji mamy do czynienia w samej Unii, gdzie niektóre firmy w różny sposób w dalszym ciągu z rosyjskimi partnerami współpracują. Przykładem warty 100 mln dol. Nowy kupiony w Unii rozsyjski luksusowy jacht morski Graceful, w jego wykańczaniu i wyposażeniu uczestniczyły także firmy z Estonii, Włoch, Turcji i Niemiec. Dlatego należy najpierw dokładnie zbadać nasze rynki, by brać się za ocenę innych.
Z kolei gospodarka krajów Azji Środkowej jest ściśle związana z gospodarką Rosji, chociażby dlatego, że przez dziesięciolecia był to jeden radziecki krwiobieg. Teraz stają się one coraz bardziej niezależne i realizują swoje drogi rozwoju. Ale nie zważając na rosnącą współpracę z Chinami, Unią Europejską, USA i innymi krajami regionu, Rosja nadal pozostaje ich znaczącym gospodarczym i handlowym partnerem. Co jednak nie znaczy, że one w jakikolwiek sposób wspierają jej przemysł wojenny.
Oficjalne stanowisko krajów Azji Środkowej w konflikcie rosyjsko-ukraińskim pozostaje niezmiennie neutralne. Te państwa opowiadają się za jak najszybszym rozwiązaniem problemu poprzez negocjacje i dyplomację. Jednocześnie kraje zachodnie, zdając sobie sprawę z stopnia bliskich więzi między Rosją a sąsiednimi krajami, wielokrotnie ostrzegały Wspólnotę Niepodległych Państw o możliwości sankcji w przypadku udzielenia pomocy Moskwie.
Na przykład, Kazachstan wielokrotnie powtarzał, że chociaż nie popiera reżimu sankcyjnego wobec Moskwy, to nie zamierza jej pomagać w obchodzeniu ograniczeń, zwłaszcza z wykorzystaniem swojego terytorium. Stanowisko to prezydent Kazachstanu K. K. Tokajew potwierdził w czerwcu 2023 roku podczas spotkania z niemieckim kolegą, prezydentem Frankiem-Walterem Steinmeierem. „…jesteśmy mocno zaangażowani w przestrzeganie światowych standardów przede wszystkim norm WTO, a także innych międzynarodowych. Jeśli chodzi o tzw. eksport towarów podwójnego zastosowania do Rosji-to jest to absolutnie nieprawda ” – oświadczył wtedy Prezydent Kazachstanu.
Od 2022 roku Kazachstan całkowicie zakazał dostaw do Rosji towarów wojskowych i podwójnego przeznaczenia, czyli takich, które można zastosować zarówno w przemyśle normalnym jak i zbrojeniowym. Stanowisko Kazachstanu jest jednomyślne i bezapelacyjne – Republika przestrzega reżimu ograniczeń wobec Rosji.
Eksport 9 strategicznych pozycji towarowych z Kazachstanu do Rosji w 2023 r. zmniejszył się średnio o 88%. Według statystyk USA, od stycznia do maja 2023 r. eksport do Rosji 9- ciu najbardziej priorytetowych towarów spadł z 17,6% do rekordowych 1,1%. Na przykład w styczniu 2023 r. było to 17,6 mln USD, w lutym 16,6 mln dolarów, w marcu 16,5 mln dolarów, w kwietniu 2,9 mln dolarów, a w maju-1,1 mln dolarów.
Jednocześnie w listopadzie 2022 roku organy ścigania Kazachstanu powstrzymały próby wwozu na terytorium republiki z Kirgistanu 14 bojowych samolotów bezzałogowych. A w 2023 roku na granicy z tym samym krajem skonfiskowano ponad 3 tysiące sztuk kuloodpornych płyt przeznaczonych do kamizelek kuloodpornych. Skonfiskowano również dużą ilość sprzętu elektronicznego, który może być wykorzystany jako towary podwójnego zastosowania. Wyniki te zostały pozytywnie ocenione przez stronę amerykańską.
Dlatego nietrafiona będzie realizacja XI pakietu i wprowadzenie wtórnych sankcji wobec firm z Azji Środkowej. One może i wywołają pewne załamanie gospodarcze, ale tym samym doprowadzą do pogłębienia współpracy krajów WNP z Chinami i Rosją. To byłby najgorszy scenariusz dla UE i USA, wprost przeciwny temu, co próbują osiągnąć sankcjami.
Paweł Wojtowicz
