Dokonywanie płatności w ramach rozliczeń transakcji gospodarczych odbywa się w formie gotówkowej lub bezgotówkowej. W przypadku podmiotów gospodarczych dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaniem działalności powinno następować za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15 tys. euro. Limit transakcji ustala się według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Ustalony limit dotyczy jednorazowej wartości wynikającej z zawartej z kontrahentem transakcji, a nie np. miesięcznych obrotów z tym kontrahentem. W przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza próg 15 tys. euro, za pośrednictwem rachunku bankowego powinna być dokonana płatność za całą transakcję, a nie tylko nadwyżka ponad ustalony limit.
Nie wszystkie rozliczenia pomiędzy przedsiębiorcami muszą być dokonywane w formie bezgotówkowej. Nie ma konieczności stosowania obrotu bezgotówkowego m.in. w przypadku rozliczeń, w których następuje: zamiana towaru na towar, zamiana towaru na usługę, zamiana usługi na towar lub potrącenie wzajemnych należności i zobowiązań. Warto zaznaczyć, że obowiązek rozliczania się w formie bezgotówkowej nie dotyczy transakcji zawieranych z osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej (tzw. transakcje konsumenckie). Obowiązek bezgotówkowego rozliczania się nie dotyczy również wszelkich transakcji związanych z obrotem nieprofesjonalnym, np. zakupu samochodu czy mieszkania na rynku wtórnym.
Podsumowując: przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien rozliczać bezgotówkowo wszelkie transakcje związane z tą działalnością, które przekraczają limit 15 tys. euro. Jeśli jednak dokonuje zakupu bądź sprzedaży niezwiązanej z działalnością gospodarczą, obowiązek ten go nie dotyczy.
Transakcje krajowe w złotówkach
Za przedsiębiorcę uznaje się: osobę fizyczną (także wspólników spółki cywilnej), osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której przepisy prawa przyznają zdolność prawną (np. spółka jawna), wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przedsiębiorcy dokonujący transakcji w ramach prowadzonej działalności gospodarczej powinni korzystać przy rozliczaniu z tych transakcji z rachunku firmowego. Obowiązek rozliczania bezgotówkowo transakcji dokonywanych pomiędzy przedsiębiorcami wynika z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 22). Jednak za naruszenie tego obowiązku przepisy prawa nie przewidują sankcji karnej (nie jest to zakwalifikowane jako czyn karalny). A zatem, jeśli transakcja pomiędzy przedsiębiorcami krajowymi wyrażona w złotówkach została zrealizowana gotówkowo, to choć przekracza limit równowartości 15 tys. euro, w zasadzie obecnie nie wynikają z tego faktu żadne sankcje karne. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że nieprzestrzeganie tego obowiązku może mieć ujemne skutki, np. przy rozliczaniu transakcji finansowanych ze środków unijnych. W takiej sytuacji dokonywanie rozliczenia gotówkowego przez przedsiębiorcę może skutkować odmową dotacji ze środków unijnych.
Waluty i podmioty zagraniczne
W przypadku rozliczeń dokonywanych pomiędzy podmiotami polskimi (rezydentami) a podmiotami zagranicznymi (nierezydentami) zastosowanie mają przepisy Prawa dewizowego. Rozliczenia z zagranicznymi kontrahentami (nierezydentami) związane z obrotem dewizowym powinny być dokonywane za pośrednictwem banków. Zgodnie z art. 25 Prawa dewizowego rezydenci i nierezydenci są obowiązani dokonywać przekazów
pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem uprawnionych banków, jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. euro. Limit ten wyrażony w euro należy przyjąć jako równowartość tej kwoty wyrażonej w walucie polskiej, ustalonej przy zastosowaniu średniego kursu euro, lub jej równowartość wyrażoną w innej walucie, ustaloną przy zastosowaniu średniego kursu euro oraz średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu poprzedzającym dokonanie czynności. Obowiązek dokonywania przekazów pieniężnych związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków przy rozliczeniach przekraczających 15 tys. euro dotyczy zarówno przedsiębiorców, jak i osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. W tego typu transakcjach istotne jest, czy dana transakcja dokonywana jest w walucie obcej i czy przekracza przewidziany limit.
Z Prawa dewizowego wynika, że należy korzystać z pośrednictwa banków przy rozliczeniach przekraczających 15 tys. euro, dokonywanych w Polsce, jeśli transakcja dokonywana jest pomiędzy:
• rezydentami (podmiotami krajowymi), gdy walutą rozliczenia jest waluta obca
• rezydentem (podmiot krajowy) a nierezydentem (podmiot zagraniczny), bez względu na walutę rozliczenia.
W przypadku transakcji związanych z obrotem dewizowym zastosowanie mają przepisy Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.) dotyczące nieprzestrzegania obowiązków Prawa dewizowego. A zatem za nieprzestrzeganie dokonywania obrotu dewizowego za pośrednictwem banku w określonych Prawem dewizowym sytuacjach grożą sankcje z Kodeksu karnego skarbowego. Osoba, która wbrew obowiązkowi dokonuje przekazu pieniężnego za granicę lub rozliczenia w kraju związanego z obrotem dewizowym bez pośrednictwa uprawnionego banku, podlega karze grzywny do 480 stawek dziennych (art. 106j k.k.s.). Jeśli będą to przypadki mniejszej wagi, osoba odpowiedzialna będzie podlegać karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
Należy jednak pamiętać, że odpowiedzialność z k.k.s. może mieć miejsce po udowodnieniu winy osoby, która czyn popełniła. Warto zaznaczyć, że stawka dzienna (pojęcie, którym posługuje się k.k.s.) to widełkowo ustalona przez sąd w momencie orzekania kary kwota nie niższa niż 1/30 część minimalnego wynagrodzenia (w 2011 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 1386 zł) i nie wyższa niż 400-krotność minimalnego wynagrodzenia.
Pranie pieniędzy
Brak sankcji za niedokonywanie płatności w formie bezgotówkowej za transakcje krajowe wyrażone w złotówkach dokonywane pomiędzy przedsiębiorcami przekraczające równowartość 15 tys. euro nie oznacza, że przedsiębiorca nie poniesie z tego tytułu żadnych konsekwencji. Należy zwrócić uwagę na obowiązki przedsiębiorców wynikające z ustawy z 20 lipca 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2010 r. nr 46, poz. 276 ze zm.). Na podstawie przepisów tej ustawy przedsiębiorcy, którzy przyjmują płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 tys. euro – również gdy należność za określony towar jest dokonywana w drodze więcej niż jednej operacji – stają się instytucją zobowiązaną do przestrzegania wymogów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Do wymogów tych należy m.in. rejestracja transakcji przekraczających 15 tys. euro (chodzi o płatność w gotówce tylko za towary); przekazywanie informacji o zarejestrowanych transakcjach do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej; konieczność wprowadzenia w formie pisemnej wewnętrznej procedury w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu; wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązków określonych w ustawie; przeszkolenie w tym zakresie pracowników.
Za nieprzestrzeganie obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy przedsiębiorcy, jako instytucji obowiązanej, grożą bardzo wysokie kary finansowe (w określonych sytuacjach nawet do 750 tys. zł). Natomiast osoby odpowiedzialne za wypełnianie obowiązków rejestracyjnych transakcji w przypadku ich niedopełnienia podlegają odpowiedzialności karnej, która przewiduje za popełnienie tego czynu karę pozbawienia wolności do trzech lat.
Powyższe obowiązki wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, a przede wszystkim rejestracja transakcji gotówkowych za towary o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 tys. euro, będą dotyczyć przedsiębiorców po wejściu w życie przepisów wykonawczych określających zasady rejestracji transakcji. Dotychczas przepisy wykonawcze do ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy nie zostały wydane, więc obecnie przedsiębiorcy nie mają jeszcze obowiązku rejestrowania transakcji. Jest to jednak problem najbliższej przyszłości, dlatego warto dokonać odpowiednich zapisów w umowach (zwłaszcza zawieranych z osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności) odnoszących się do konieczności zapłaty w formie bezgotówkowej na rachunek przedsiębiorcy za nabyty towar. Pomoże to w przyszłości uniknąć kłopotliwych obowiązków wynikających z ustawy, a w przypadku ich niewypełnienia – dotkliwych kar.
IWONA CZAUDERNA doradca podatkowy
źródło: Eurogospodarka nr 7/2011