Co daje wierzycielowi posiadanie weksla? Weksel tak na prawdę służy ułatwieniu wierzycielowi dochodzenia jego praw. Dzięki niemu może sprawę skierować do sądu w trybie postępowania nakazowego, co umożliwia uniknięcie rozprawy sądowej – dochodzenie roszczenia powinno być więc zdecydowanie krótsze i tańsze (wierzyciel płaci tylko jedną czwartą wpisu).
Niezależnie od tego, czy weksel wystawiasz, czy otrzymujesz, musisz wiedzieć, że związane z nim zasady prawne są bardzo sformalizowane i jeśli ich nie znasz, to podpisując lub biorąc od kogoś weksel, możesz narazić się na duże straty.
Czym jest weksel?
Weksel jest papierem wartościowym o treści ściśle określonej w prawie wekslowym, zawierającym bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty (weksel własny) lub bezwarunkowe polecenie zapłaty (weksel trasowany) oznaczonej w nim sumy pieniężnej. Do powstania wierzytelności wekslowej konieczne jest wystawienie ważnego dokumentu. Weksel może pełnić wiele funkcji, ale w praktyce najważniejsza jest funkcja gwarancyjna, którą pełni weksel in blanco.
Weksle in blanco
Istnieją dwa rodzaje weksli – weksel własny i weksel trasowany. Weksel własny (zw. prostym lub suchym) to weksel, z którym najczęściej spotkasz się w praktyce. Jego istota polega na tym, że wystawca weksla sam zobowiązuje się (przyrzeka) wypłacić sumę pieniężną na rzecz oznaczonej na wekslu osoby, zw. remitentem. Weksel trasowany występuje w praktyce rzadko i polega na tym, że wystawca weksla poleca oznaczonej osobie (zw. trasatem) zapłacenie jakiejś kwoty wierzycielowi, tj. remitentowi.
Co musi znaleźć się na wekslu?
Od kiedy nie ma już blankietów wekslowych, warto pamiętać, że musi on mieć pewne elementy – inaczej może okazać się nieważny. Weksel jest papierem wartościowym mocno sformalizowanym, co oznacza, że jest ważny (prawnie skuteczny) wtedy, gdy ma określone elementy:
• nazwa „weksel” w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono
• polecenie bezwarunkowej zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej (przy wekslu trasowanym) lub przyrzeczenie bezwarunkowej zapłaty (przy wekslu własnym)
• nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata – przy wekslu trasowanym)
• oznaczenie terminu płatności
• oznaczenie miejsca płatności
• oznaczenie osoby (remitenta), na rzecz której lub na zlecenie której zapłata ma zostać dokonana
• oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla
• podpis wystawcy weksla.
Weksel in blanco w chwili podpisania nie zawiera niektórych elementów weksla, np. terminu zapłaty czy miejsca zapłaty. Wystarczy, że zawiera słowo „weksel”, bezwarunkowe polecenie zapłaty oraz podpis wystawcy. Weksel taki wypełnia posiadacz (najczęściej remitent) zgodnie z postanowieniami porozumienia między wystawcą a remitentem.
Porozumienie może przybrać dowolną formę – ustną, pisemną lub dorozumianą. Takie pisemne porozumienie nazywa się deklaracją wekslową.
Klauzule wekslowe
Treść weksla można rozszerzyć o inne, dodatkowe treści, zw. Klauzulami wekslowymi. Istnieją tzw. klauzule unieważniające weksel, np. uzależnienie realizacji wierzytelności z weksla od jakiegoś warunku (weksel jest bezwarunkowym poleceniem zapłaty). Innym rodzajem są tzw. klauzule wekslowo obojętne, które wprawdzie można umieścić na wekslu, ale nie wywołują one żadnego skutku. Istnieje też cała grupa skutecznych klauzul wekslowych, np.:
• klauzula wskazująca oprocentowanie sumy wekslowej, tzw. klauzula odsetkowa (art. 5 p.w.), można ją umieścić tylko na wekslach płatnych za okazaniem i w jakiś czas po okazaniu
• klauzula zakazująca przeniesienia praw z weksla w drodze indosu (weksel z taką klauzulą nazywany jest rekta-wekslem), w tym przypadku nie wystarczy skreślenie znajdującego się na blankiecie sformułowania „na zlecenie”. Należy zawrzeć w nim wyraźny zakaz indosowania, który powinien brzmieć: „zapłacę za ten weksel… ale nie na jego zlecenie”
• klauzula wykluczająca lub ograniczająca – tzw. ewikcyjna lub lękliwości, na wekslu zapisuje się „bez obligo” – odpowiedzialność wystawcy (za przyjęcie weksla) lub indosanta (za przyjęcie i zapłatę weksla)
• klauzula zwalniająca posiadacza weksla z aktu staranności (jest to zwolnienie od konieczności dokonania protestu), zw. Klauzulą dyspensową lub protestacyjną („bez protestu”, „bez kosztów” lub w skrócie „b.p.”, „b.k.”).
Poręczenie wekslowe
Zapłata weksla może zostać poręczona (jest to tzw. aval) do całości lub części sumy wekslowej. Poręczenie musi być umieszczone na wekslu (lub przedłużku) – zarówno na przodzie, jak i odwrocie blankietu. Poręczenie umieszczone na pierwszej stronie może ograniczyć się do podpisu osoby, która poręcza weksel (avalisty) – jak więc widzisz, sam podpis wystarczy, żeby stać się poręczycielem, uważaj więc, gdzie go składasz. Jeśli umieszczone jest na odwrocie weksla, to powinno być dodatkowo opatrzone zwrotem „per aval”, „poręczam” lub „gwarantuję” (jeśli nie będzie takiego dopisku, sam podpis zostanie potraktowany jako indos in blanco). Poręczyciel odpowiada solidarnie wraz z pozostałymi dłużnikami wekslowymi (art. 47 pw), np. akceptantem, wystawcą. Pamiętaj więc, że jeśli podpiszesz się na wekslu, stajesz się dłużnikiem wekslowym.
Kto odpowiada za weksel?
Posiadacz weksla, który spotka się z odmową zapłacenia sumy wekslowej przez trasata, ma prawo domagać się zapłaty od innych dłużników wekslowych, a więc przede wszystkim wystawcy, indosanta oraz poręczyciela.
Poza nieotrzymaną sumą wekslową posiadacz weksla ma prawo do odsetek w wysokości 6 proc. (a przy wekslach wystawionych i płatnych w Polsce – odsetek ustawowych od dnia płatności), zwrotu kosztów protestu oraz innych kosztów związanych z dochodzeniem zapłaty z weksla, a także prowizji komisowej wynoszącej jedną szóstą sumy wekslowej. Wspomniane odsetki, koszty oraz prowizję nalicza posiadacz weksla (remitent).
Podstawa prawna: Ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz. U. z 1936 r. nr 37, poz. 282 z późn. zm.).
MICHAŁ KURYŁEK radca prawny
Pojęcia w prawie wekslowym
Prawo wekslowe posługuje się specyficznymi pojęciami. Osoby, które występują w stosunkach wekslowych to:
• akceptant (zw. przyjemcą) – trasat, który przyjął i zaakceptował weksel
• avalista – czyli poręczyciel wekslowy
• indosant (zw. żyrantem) – to ten, który zbywa weksel za pomocą indosu
• honorat (zw. wyręczycielem) – to osoba płacąca w potrzebie zamiast trasata lub akceptanta
• indosatariusz – jest to nabywca weksla w drodze indosu
• regresant – to ten, kto w drodze odpowiedzialności regresowej odpowiada za sumę wekslową
• regredient – to osoba, która w drodze regresu żąda zapłaty sumy wekslowej
• remitent – jest to osoba, na rzecz której wystawiono weksel, a więc to ona jest pierwszym wierzycielem z weksla
• trasat – występuje tylko przy wekslu trasowanym, jest to osoba zobowiązana do zapłaty określonej sumy wierzycielowi
• wystawca weksla – osoba, która weksel wystawiła
źródło: Eurogospodarka nr 12/2010