Ostatnio osoby zainteresowane takim budowaniem elektryzuje nowa idea, która przyszła do nas z Zachodu: dom pasywny.
Dom pasywny?
Dom pasywny jest często mylony z budynkiem energooszczędnym. Jest to nowy standard wznoszenia obiektów budowlanych, który wyróżniają bardzo dobre parametry izolacyjne przegród zewnętrznych oraz zastosowanie wielu rozwiązań mających na celu zminimalizowanie zużycia energii w trakcie eksploatacji. Dom pasywny to nowa idea w podejściu do oszczędzania energii we współczesnym budownictwie. Innowacyjność skupia się przede wszystkim na poprawie parametrów elementów i systemów istniejących w każdym budynku.
Dom rekordzista ma zużywać rocznie tylko 1,5 l oleju opałowego na metr kwadratowy powierzchni. Pojęcie domu pasywnego pochodzi z Niemiec, gdzie po raz pierwszy zajęto się opracowaniem budynku, który z założenia będzie zużywał bardzo mało energii. Przyjęto, że tą graniczną wartością będzie 15 kWh/(m2/ rok). Powołano też do życia Instytut Domów Pasywnych w Darmstadt, który zajął się promowaniem tego typu budownictwa.
W domach pasywnych redukcja zapotrzebowania na ciepło jest tak duża, że nie stosuje się w nich tradycyjnego systemu grzewczego, a jedynie dogrzewanie powietrza wentylacyjnego. Do zbilansowania zapotrzebowania na ciepło wykorzystuje się również promieniowanie słoneczne, odzysk ciepła z wentylacji (rekuperacja), a także zyski cieplne pochodzące od wewnętrznych źródeł, takich jak urządzenia elektryczne i mieszkańcy. Idea domów pasywnych nie jest opatentowana, zastrzeżona ani nie podlega innym formom ochrony prawnej. Możliwe jest wznoszenie domów pasywnych w różnych technologiach budowlanych.
Jak już wspomniano, dom pasywny wyróżnia bardzo niskie zapotrzebowanie na energię do ogrzewania – poniżej 15 kWh/(m²/rok). Oznacza to, że w ciągu sezonu grzewczego do ogrzania jednego metra kwadratowego mieszkania potrzeba 15 kWh, co odpowiada spaleniu 1,5 l oleju opałowego albo 1,7 m³ gazu czy też 2,3 kg węgla. Dla porównania: zapotrzebowanie na ciepło dla budynków konwencjonalnych budowanych obecnie wynosi około 120 kWh/(m²/rok). Istotą budownictwa pasywnego jest maksymalizacja zysków energetycznych i ograniczenie strat ciepła. Aby to osiągnąć, wszystkie przegrody zewnętrzne mają niski współczynnik przenikania ciepła. Ponadto zewnętrzna powłoka budynku jest nieprzepuszczalna dla powietrza. Podobnie stolarka okienna wykazuje mniejsze straty cieplne niż rozwiązania stosowane standardowo. Z kolei system nawiewno- wywiewnej wentylacji zmniejsza o 75-90% straty ciepła związane z wentylacją budynku.
Rozwiązaniem często stosowanym w domach pasywnych jest gruntowy wymiennik ciepła. W okresie zimowym świeże powietrze po przefiltrowaniu przechodzi przez to urządzenie, gdzie jest wstępnie ogrzewane. Następnie powietrze dostaje się do rekuperatora, w którym zostaje podgrzane ciepłem pochodzącym z powietrza wywiewanego z budynku. Charakterystyczny dla standardu budownictwa pasywnego jest fakt, że w przeważającej części zapotrzebowanie na ciepło zostaje zaspokojone dzięki zyskom cieplnym z promieniowania słonecznego oraz ciepłu oddawanemu przez urządzenia i przebywających w budynku ludzi. Jedynie w okresach szczególnie niskich temperatur stosuje się dogrzewanie powietrza nawiewanego do pomieszczeń.
Ogólnie, dom pasywny to taki, w którym przy zachowaniu komfortowego klimatu wnętrza bez aktywnego systemu ogrzewania i klimatyzacji dom ogrzewa się i wychładza sam, czyli w sposób bierny. W domach pasywnych łączne końcowe zapotrzebowanie energii jest czterokrotnie mniejsze niż w obecnie realizowanych budynkach nisko energooszczędnych i nawet 10-krotnie mniejsze niż w domach tradycyjnych budowanych zgodnie z normami.
Obecnie koszt budowy domu pasywnego w Polsce to 8-15% (czasami nawet do 35%) więcej w stosunku do budowy standardowej. W Niemczech koszty dodatkowe wynoszą tylko 3-8%.
Jak zbudować dom pasywny?
Trzeba zacząć od dobrej lokalizacji (niezacieniona działka, zwrócenie budynku do południa, osłonięcie od strony północnej naturalnymi wzniesieniami lub drzewami). Ważna jest bardzo dobra izolacja ścian, np. powyżej 30 cm styropianu lub wełny mineralnej. Elementy domu powinny mieć wysoką akumulację ciepła, dzięki temu chwilowy brak słońca (zachmurzenie lub noc) jest nieodczuwalny. Również okna muszą być bardzo dobre i szczelne (szyba potrójna, specjalna rama szczelnie zamontowana w murze, montaż okien w warstwie izolacji cieplnej w celu minimalizacji mostków termicznych). Istotny jest brak mostków termicznych (specjalne rozwiązania dla balkonów, ścian piwnicznych, tzw. odcinanie murów od fundamentów). Nieodzowna jest wentylacja mechaniczna zapewniająca odzysk ciepła, kolektory słoneczne, użyte np. do wstępnego podgrzania ciepłej wody użytkowej, jak również zastosowanie dodatkowego źródła ciepła w celu dogrzewania do odpowiedniej temperatury (np. kocioł niskiej mocy na gaz lub olej opałowy, pompa ciepła).
Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że osiągnięcie niemieckiego standardu w Polsce jest dużo trudniejsze. Polska ma bardziej surowy klimat niż nasi zachodni sąsiedzi, szczególnie ci z południa i zachodu Niemiec. Zatem niemiecki dom pasywny, do ogrzania którego wystarczy 15 kWh/(m2/rok), w Polsce będzie zużywał więcej energii. Ponadto w Niemczech jako temperaturę obliczeniową wewnętrzną przyjmuje się 19°C i zakłada się obniżenie ogrzewania nocą. U nas temperatura obliczeniowa wewnątrz pomieszczeń wynosi 20°C i nie jest stosowane zmniejszenie ogrzewania w nocy.
Zatem polski dom już w fazie obliczeń i projektowania ma większe wymagania niż równorzędny dom niemiecki. Czyli w fazie wykonania będzie droższy, bo będzie potrzebował lepszego ocieplenia i sprawniejszych instalacji.
Koszty budowy domu pasywnego
Według szacunkowych danych w Niemczech koszty budowy domów pasywnych są o 10% wyższe niż przy budowie standardowych domów. W Polsce – o 20% lub więcej. Niemcy dodatkowo oferują wsparcie dla budujących takie domy w formie dotacji i ulg podatkowych. W Polsce musimy liczyć tylko na własne siły i środki.
Zasadniczo dom pasywny to dom, do budowy którego zużyjemy dużo więcej termoizolacji niż do domu energooszczędnego, wydamy sporo pieniędzy na drogie okna i drzwi o współczynniku przenikania ciepła U