Nie sposób w jednym artykule opisać wszystkich możliwości obrony przed działaniem komornika, a dokładniej przed działaniem wierzyciela. Pamiętaj, że komornik tylko egzekwuje należność określoną w tytule wykonawczym (czyli w tzw. tytule egzekucyjnym, np. wyrokiem z nadaną temu tytułowi klauzulą wykonalności – przyp. red.). Zazwyczaj obrona przed komornikiem – poza zupełnie wyjątkowymi sytuacjami, w których komornik łamałby swoimi działaniami prawo – będzie tak naprawdę obroną przed wierzycielem. Będzie to obrona nie na etapie postępowania sądowego, ale egzekucyjnego.
Sposób obrony Twoich praw zależy od sposobu prowadzenia egzekucji, a konkretnie od tego, czy będzie to egzekucja z: nieruchomości, ruchomości, rachunku bankowego itp.
Ważne jest też, z jakim naruszeniem masz do czynienia. Czy np. komornik zajął majątek wspólny małżonków – chociaż klauzula wykonalności była tylko na jednego z nich. Czy zajęte zostało konto spółki cywilnej i egzekucja dotyczy wszystkich środków, które się na nim znajdują, mimo że klauzula wykonalności nie obejmuje wszystkich wspólników. Czy też w końcu zajęciu podległy rzeczy od tego wyłączone. Pamiętaj, że od strony formalnej swoich praw możesz bronić zasadniczo w trybie skargi na czynności komornika oraz w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego.
Zanim jednak się zdecydujesz, sprawdź, czy nadanie tytułowi egzekucyjnemu (np. wyrokowi, nakazowi zapłaty, aktowi notarialnemu, w którym dłużnik poddał się dobrowolnej egzekucji) klauzuli wykonalności było prawidłowe. Jeśli kwestionujesz w ogóle nadanie klauzuli, to masz możliwość złożenia zażalenia na postanowienie o jej nadaniu.
Skarga na czynności komornika
Na czynności komornika przysługuje Ci skarga do sądu rejonowego, przy czym skargę można także złożyć na zaniechanie przez komornika dokonania czynności. Skargę może złożyć strona
lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone – nie tylko wierzyciel czy dłużnik, ale także osoba trzecia, np. małżonek dłużnika czy jego wspólnik. W praktyce po ten instrument sięgają często nie dłużnicy, ale wierzyciele, którzy uważają, że komornik nie prowadzi prawidłowo egzekucji.
Do rozpoznania skargi na czynności komornika właściwy jest sąd, przy którym działa komornik. Jeżeli do prowadzenia egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną, skargę rozpoznaje sąd, który byłby właściwy według ogólnych zasad – nie musisz się obawiać, że sprawa toczyć się będzie na drugim krańcu Polski.
Skarga na czynność komornika powinna czynić zadość wymaganiom
pisma procesowego (określonym w art. 126 Kodeksu postępowania cywilnego, a więc m.in. określenie sądu, do którego skarga jest adresowana, wymienienie stron, oznaczenie rodzaju pisma, osnowa skargi oraz dowody na poparcie podanych okoliczności) oraz określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano, a także wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie
czynności wraz z uzasadnieniem – musisz więc dokładnie określić, czego żądasz od sądu.
Skargę wnosisz do sądu w terminie tygodniowym od dnia czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna lub była o jej terminie zawiadomiona. W innych przypadkach – od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynności komornika naruszone bądź zagrożone. A w braku zawiadomienia – od dnia, w którym czynność powinna być dokonana.
Odpis skargi sąd przesyła komornikowi, który w terminie trzech dni na piśmie sporządza uzasadnienie dokonania zaskarżonej czynności lub przyczyn jej zaniechania oraz przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu, do którego skargę wniesiono, chyba że skargę w całości uwzględnia – o czym zawiadamia sąd i skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy. Następnie sąd rozstrzyga skargę.
Powództwa przeciwegzekucyjne
Zgodnie z przepisami kpc dłużnik może, w drodze powództwa, żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:

przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności, gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu (np. aktu notarialnego, w którym dłużnik poddał się dobrowolnie egzekucji) albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście,
po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane (np. roszczenie jest przedawnione); gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucić spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie,
małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 kpc, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się – przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.

Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego, do stwierdzenia, że zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł pochodzi. Jeżeli dłużnik albo jego małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 lub art. 7871 kpc, podnosi wynikający z umowy majątkowej małżeńskiej zarzut wyłączenia lub ograniczenia jego odpowiedzialności całością lub częścią majątku powyższe zasady stosuje się odpowiednio.
Także osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa. Powództwo takie można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych.
Możliwe jest również powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Niezależnie od wyniku sprawy sąd nałoży koszty procesu na osobę trzecią powołującą w powództwie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji administracyjnej nowe dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, których nie przedstawiła w postępowaniu administracyjnym, mimo że mogła je powołać w tym postępowaniu. Powództwo takie można wnieść w ciągu 14 dni od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie – w ciągu 14 dni od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia.
Powyższe powództwa należy składać do sądu rzeczowo właściwego, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wytaczasz według przepisów o właściwości ogólnej. W pozwie powinieneś przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie w tym czasie mogłeś zgłosić, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego
Niezależnie od tego, czy zdecydujesz się na złożenie skargi na czynności komornika, czy wytoczysz powództwo przeciwegzekucyjne, zastanów się nad złożeniem równocześnie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Korzyści z tego płynące są oczywiste, musisz się jednak liczyć z tym, że sąd może wniosku nie uwzględnić.
MICHAŁ KURYŁEK radca prawny
źródło: Eurogospodarka 9/2010