Kwestie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz całego postępowania upadłościowego reguluje ustawa z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.) – zwana dalej puin. Wniosek o ogłoszenie upadłości składają przedsiębiorcy, a także:
1) spółki z o.o. i spółki akcyjne nieprowadzące działalności gospodarczej
2) wspólnicy osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem
3) wspólnicy spółek partnerskich.
Nie jest natomiast możliwe ogłoszenie upadłości: Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej, instytucji i osób prawnych utworzonych w drodze ustawy (chyba że ustawa ta stanowi inaczej) oraz utworzonych w wykonaniu obowiązku nałożonego ustawą, osób fizycznych prowadzących gospodarstwo rolne, uczelni.
Warto pamiętać, że w razie śmierci przedsiębiorcy można ogłosić jego upadłość, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie roku od dnia jego śmierci. Wniosek taki może złożyć wierzyciel, a także spadkobierca oraz małżonek i każde z dzieci lub rodziców zmarłego, chociażby nie dziedziczyli po nim spadku. Można również żądać ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, także po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jeżeli od dnia wykreślenia z właściwego rejestru nie upłynął rok. Możliwe jest także żądanie ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, która faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, nawet wówczas, gdy nie dopełniła obowiązku jej zgłoszenia we właściwym rejestrze.
Podstawy ogłoszenia upadłości
Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć, jeśli przedsiębiorca stał się niewypłacalny, a więc przestał spłacać swoje wymagalne zobowiązania, lub (w przypadku dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną) popadł w stan tzw. nadmiernego zadłużenia, a więc jeśli jego majątek nie wystarczy na pokrycie zobowiązań, choćby nawet na bieżąco wykonywał swoje zobowiązania (art. 10 i 11 puin). Co to oznacza w praktyce?
Niewypłacalność, a więc niespłacanie wymagalnych zobowiązań, jest najczęstszą przyczyną składania wniosku o ogłoszenie upadłości. Niekiedy jednak trudno jest ustalić, że została spełniona ta przesłanka.
Podstawową przesłanką jest wymagalność zobowiązania. A zatem konieczne jest wystąpienie sytuacji, w której wierzyciel może dochodzić jej zapłaty (wykonania) przed sądem, np. minął już termin płatności wynikający z faktury. Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć nawet jeśli dług opiewa na niską kwotę lub trwa niedługi czas (choć oczywiście najlepiej byłoby po prostu spłacić należność).
Przepisy puin przewidują jednak, że sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10% wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika (zasady tej nie stosuje się, jeżeli niewykonanie zobowiązań ma charakter trwały albo gdy oddalenie wniosku może spowodować pokrzywdzenie wierzycieli – te kryteria są już dla sądu całkowicie uznaniowe).
Sytuacja, w której majątek spółki nie wystarczy na pokrycie jej zobowiązań, jest zdecydowanie rzadszą podstawą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wynika to z faktu, że z reguły najpierw następuje moment, w którym spółka przestaje spłacać swoje należności. W praktyce członkowie zarządu, kierując jej działalnością na co dzień, zdają sobie sami sprawę z nadmiernego zadłużenia spółki. W ustaleniu takiego stanu rzeczy bardzo pomocny jest bilans. Jeśli wynika z niego, że kapitał (fundusz) własny ma wartość ujemną, to raczej nie powinieneś zwlekać ze złożeniem do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości.
Wniosek o ogłoszenie upadłości
Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się w sądzie upadłościowym (jest to sąd rejonowy – sąd gospodarczy) właściwym dla zakładu głównego przedsiębiorstwa dłużnika. Jeżeli dłużnik ma zakłady w obszarach właściwości różnych sądów i trudno ustalić, który z nich jest zakładem głównym, właściwy jest każdy z tych sądów. Jeżeli z kolei dłużnik nie ma w Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorstwa, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika, a gdy dłużnik nie ma w Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania albo siedziby, właściwy jest sąd, w którego obszarze znajduje się majątek dłużnika.
Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić sam dłużnik lub każdy z jego wierzycieli. Wniosek taki mogą zgłosić również:
1) w stosunku do spółki jawnej, spółki partnerskiej, spółki komandytowej oraz spółki komandytowo-akcyjnej – każdy ze wspólników odpowiadających bez ograniczenia za zobowiązania spółki
2) w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – każdy, kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami
3) w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego – także organ założycielski
4) w stosunku do jednoosobowej spółki Skarbu Państwa – także minister właściwy do spraw Skarbu Państwa
5) w stosunku do osoby prawnej, spółki jawnej, spółki partnerskiej oraz spółki komandytowej i komandytowo-akcyjnej, będących w stanie likwidacji – każdy z likwidatorów
6) w stosunku do osoby prawnej wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego – kurator ustanowiony na podstawie art. 26 ust. 1 Ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym
7) w stosunku do dłużnika, któremu została udzielona pomoc publiczna o wartości przekraczającej 100 000 euro – organ udzielający pomocy.
Wniosek należy złożyć nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek złożenia wniosku spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami – nie trzeba więc składać wniosku zgodnie z zasadami reprezentacji.
Pamiętaj, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wcale nie musi oznaczać likwidacji działalności. Będzie mogła ona nadal działać, jeśli zostanie ogłoszona tzw. upadłość układowa. Na etapie składania wniosku trzeba więc zdecydować czy wniosek ma dotyczyć ogłoszenia upadłości:
• tzw. likwidacyjnej, której celem jest likwidacja spółki – polega ona, w największym skrócie, na sprzedaży majątku przez syndyka, a następnie podziale uzyskanych w ten sposób środków między wierzycieli spółki
• tzw. układowej, której celem jest restrukturyzacja w taki sposób, aby przedsiębiorca mógł nadal działać na rynku. Należy pamiętać, że sąd nie przeprowadzi postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu, gdy z uwagi na dotychczasowe zachowanie się spółki (np. wyprowadzanie majątku, niestosowanie się do poleceń sądu) nie ma pewności, że układ będzie wykonany, chyba że propozycje układowe przewidują układ likwidacyjny. Jeśli wniosłeś o upadłość układową, sąd ją przeprowadzi (chyba, że nie będzie do tego podstaw). Dopiero w razie, gdy brak będzie podstaw do ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, ogłosi upadłość obejmującą likwidację majątku.
Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zawierać:
• imię i nazwisko dłużnika, jego nazwę albo firmę, miejsce zamieszkania albo siedzibę, a gdy dłużnikiem jest spółka osobowa lub osoba prawna – reprezentantów spółki lub osoby prawnej i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni, a ponadto w przypadku spółki imiona i nazwiska oraz miejsce zamieszkania wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia
• oznaczenie miejsca, w którym znajduje się przedsiębiorstwo lub inny majątek dłużnika• wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie
• informację, czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu Ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami (Dz. U. z 2010 r. nr 112, poz. 743, z 2011 r. nr 199, poz. 1175 i nr 234, poz. 1391 oraz z 2012 r. poz. 173) lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny w rozumieniu tej ustawy (tej informacji nie musi składać wierzyciel)
• informację, czy dłużnik jest spółką publiczną w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. nr 184, poz. 1539, z późn. zm.).
Jeżeli dłużnikiem jest przedsiębiorca wpisany do właściwego rejestru, do wniosku należy dołączyć zaświadczenie albo oświadczenie o wpisie do rejestru zawierające oznaczenie jego firmy lub nazwy, formy prawnej, siedziby oraz numeru we właściwym rejestrze. Jeżeli dłużnik jest wnioskodawcą, powinien wskazać w oświadczeniu także osoby uprawnione do jego reprezentowania. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza dłużnik, powinien we wniosku dodatkowo określić, czy wnosi o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, czy też o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację jego majątku.
Ponadto do wniosku powinien dołączyć:
• aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników
• bilans sporządzony dla celów tego postępowania, na dzień nie późniejszy niż trzydzieści dni przed dniem złożenia wniosku
• spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty, a także listę zabezpieczeń dokonanych przez wierzycieli na jego majątku wraz z datami ich ustanowienia
• oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku
• spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika wraz z adresami, z określeniem wierzytelności, daty ich powstania i terminów zapłaty
• wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi
• informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych i zastawów skarbowych oraz innych obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach, jak również o prowadzonych innych postępowaniach sądowych lub administracyjnych dotyczących majątku dłużnika
• informację o miejscu zamieszkania reprezentantów spółki lub osoby prawnej i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni.
Jeżeli dłużnik wnosi o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, powinien ponadto dołączyć do wniosku propozycje układowe wraz z propozycjami finansowania wykonania układu oraz rachunek przepływów pieniężnych za ostatnie dwanaście miesięcy, jeżeli obowiązany był do prowadzenia dokumentacji umożliwiającej sporządzenie takiego rachunku. Jeżeli zaś nie może dołączyć do wniosku tych dokumentów, to powinien podać przyczyny ich niedołączenia oraz je uprawdopodobnić.
Jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza wierzyciel, powinien uprawdopodobnić swoją wierzytelność, a ponadto, jeżeli wnosi o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, powinien dołączyć wstępne propozycje układowe.
Wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości dłużnik jest obowiązany złożyć oświadczenie na piśmie co do prawdziwości danych zawartych we wniosku. Jeżeli oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą, dłużnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek podania nieprawdziwych danych we wniosku o ogłoszenie upadłości.
MICHAŁ KURYŁEK radca prawny
Art. 2. Postępowanie uregulowane ustawą należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane.
źródło: Eurogospodarka nr 7/2012