Ogłoszenie upadłość konsumenckiej to nic innego, jak możliwość umorzenia części zobowiązań osoby fizycznej. W tym celu ustawodawca w 2009 r. wprowadził do Prawa upadłościowego i naprawczego (dalej pr.up. i n.) „Tytuł V Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej”. Oczywiście wprowadzone przepisy dają formalnie szansę ogłoszenia upadłości przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, jednak ustawodawca postawił trudne do spełnienia wymogi formalne.
Po pierwsze, ustawodawca zakreślił dość wąskie grono osób fizycznych, które mogą ogłosić upadłość. Na podstawie art. 4911 pr.up. i n. upadłość mogą ogłosić:
1) osoby fizyczne, które nie są przedsiębiorcami (nie prowadzą we własnym imieniu działalności gospodarczej lub zawodowej)
2) wspólnicy osobowych spółek handlowych ponoszący ograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, taką jak komandytariusze w spółkach komandytowych, akcjonariusze w spółkach komandytowo-akcyjnych
3) akcjonariusze w spółkach akcyjnych bez względu na liczbę i rodzaj posiadanych akcji, jak również udziałowcy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i to także wtedy, gdy są jedynymi akcjonariuszami lub udziałowcami, jeśli nie są przedsiębiorcami
4) osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne, jeżeli obok gospodarstwa rolnego nie prowadzą innego przedsiębiorstwa.
Ustawa przewiduje, że – w przeciwieństwie do osób prawnych – wniosek o upadłość osoby fizycznej może zostać złożony wyłącznie przez samego dłużnika. Osoby wskazane powyższej mogą złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w sądzie rejonowym (sądzie gospodarczym) właściwym do rozpatrywania spraw upadłościowych z obszaru miejsca zamieszkania osoby składającej wniosek.
Należy wskazać, że wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej może złożyć konsument, który jest zadłużony u dwóch lub więcej wierzycieli, a zadłużenie nie powstało z jego winy, ale w wyniku zewnętrznych i niemożliwych do przewidzenia okoliczności (np. utrata możliwości zarobkowania w wyniku ciężkiej lub długotrwałej choroby albo nieszczęśliwego wypadku, czy też niezawiniona utrata pracy etc.). Kluczowe dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku jest wykazanie braku winy w powstaniu zadłużenia.
Sąd zapewne oddali wniosek konsumenta o ogłoszenie upadłości w przypadku, gdy zadłużenie powstało w wyniku utraty pracy − zwolnienia dyscyplinarnego pracownika lub gdy sam pracownik wypowiedział umowę lub rozwiązał stosunek pracy w wyniku porozumienia stron, a także w przypadku, gdy konsument „bezmyślnie” zaciąga kolejne zobowiązania na spłatę już istniejącego zadłużenia.
Ustawodawca powinien znowelizować przepisy dotyczące upadłości konsumentów. W obecnym kształcie można powiedzieć, że są to przepisy martwe. Od dnia wejścia w życie przepisów o upadłości osób fizycznych, czyli od dnia 31 marca 2009 r., do końca 2011 r. do sądów wpłynęło 1875 wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Uwzględniono jedynie 36. W 2012 r. nie było lepiej.
MARCIN ZADROŻNY aplikant adwokacki
Cały artykuł w numerze 5/2013 Eurogospodarki.