Ponadto do postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji zastosowanie mają przepisy Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. z 2007 r., nr 39, poz. 251 ze zm.).
Do pojazdów wycofanych z eksploatacji zalicza się:

pojazdy samochodowe określone w kategorii M1 (samochody osobowe)
pojazdy samochodowe określone w kategorii N1 (samochody ciężarowe, mające maksymalną masę nieprzekraczającą 3,5 tony)
trójkołowe pojazdy silnikowe, z wyłączeniem motocykli trójkołowych.

Kiedy pojazd jest odpadem?
Pojazdy wycofane z eksploatacji uważane są za odpady, jeżeli ich posiadacz pozbywa się ich, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. W rozporządzeniu ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. nr 112, poz. 1206) pojazdy wycofane z eksploatacji zostały zakwalifikowane w grupie 16 „Odpady nieujęte w innych grupach”. Pojazdy zużyte lub nienadające się do użytkowania mają kod 16 01 04*, gdzie * oznacza, że zaliczane są do odpadów niebezpiecznych.
W przypadku odpadów niebezpiecznych istnieją szczególne zasady ich przetwarzania w sposób bezpieczny dla środowiska i zdrowia ludzi. Z tego powodu demontaż pojazdów może być prowadzony wyłącznie w legalnie działających stacjach demontażu. Zbieranie pojazdów mogą prowadzić wyłącznie przedsiębiorcy prowadzący specjalne punkty zbierania pojazdów i przedsiębiorcy prowadzący stacje demontażu.
Stacje demontażu pojazdów
Bezpieczne przetwarzanie pojazdów wycofanych z eksploatacji i powstających z nich odpadów powinna zapewniać stacja demontażu pojazdów. Stacja demontażu to zakład prowadzący przetwarzanie, w tym demontaż obejmujący czynności:
a) usunięcie z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów i substancji niebezpiecznych, w tym płynów
b) wymontowanie z pojazdów wycofanych z eksploatacji przedmiotów wyposażenia i części nadających się do ponownego użycia
c) wymontowanie z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów nadających się do odzysku lub recyklingu.
Wojewódzki inspektor ochrony środowiska co najmniej raz w roku powinien kontrolować każdą stację demontażu. Podmiot, który planuje rozpocząć demontaż pojazdów, powinien uzyskać pozwolenie na wytwarzanie i odzysk odpadów w związku z funkcjonowaniem stacji demontażu pojazdów.
Organem właściwym do wydania takiej decyzji jest Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w danym województwie. Ponadto konieczne jest spełnienie warunków technicznych wymienionych w Rozporządzeniu z 28 lipca 2005 r. w sprawie minimalnych wymagań dla stacji demontażu oraz sposobu demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. nr 143, poz. 1206 ze zm.).
Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest zobowiązany do przyjęcia każdego pojazdu wycofanego z eksploatacji, który posiada cechy identyfikacyjne. Przedsiębiorca nie pobiera opłaty, jeśli są łącznie spełnione następujące warunki:

pojazd jest zarejestrowany w Polsce
pojazd wycofany z eksploatacji jest kompletny lub nie zawiera innych odpadów, które nie pochodzą z danego pojazdu.

W przypadku, gdy któryś z tych warunków nie jest spełniony, prowadzący stację demontażu może pobrać opłatę od właściciela pojazdu. W stacji demontażu może być prowadzony również demontaż pojazdów zaliczonych do kategorii innych niż M1 i N1, np. autobusów. Pojazdy te nie podlegają jednak przepisom Ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, z wyjątkiem wydawania zaświadczeń o demontażu pojazdu.
Po przyjęciu pojazdu do demontażu prowadzący zakład demontażu unieważnia dowód rejestracyjny, kartę pojazdu, tablice rejestracyjne, ale wydaje zaświadczenie o demontażu pojazdu jego właścicielowi oraz organowi rejestrującemu. Przyjęte do demontażu pojazdy, jak również powstałe później odpady, powinny być magazynowane w sposób zapobiegający skażeniu środowiska. Niektóre wymontowane elementy wyposażenia samochodu mogą zostać przeznaczone do ponownego użycia i odsprzedane. Wytworzone odpady zakład powinien przekazywać innym podmiotom wyspecjalizowanym w ich recyklingu lub unieszkodliwianiu, uzyskując przy tym stosowne potwierdzenia, w ten sposób, by uzyskać poziomy odzysku i recyklingu określone w Ustawie o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Karze pieniężnej od 10 tys. zł do 300 tys. zł (wysokość kary jest zależna od szkodliwości czynu) podlega osoba, która dokonuje poza stacją demontażu:

usunięcia z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów lub substancji niebezpiecznych, w tym płynów
wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji przedmiotów wyposażenia lub części nadających się do ponownego użycia
wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów nadających się do odzysku lub recyklingu.

Przedsiębiorca prowadzący w sposób prawidłowy stację demontażu pojazdów może ubiegać się o dofinansowanie swojej działalności. Dokładne informacje o dofinansowaniu opublikowano na stronie internetowej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW).
Obowiązki prowadzących stację demontażu
Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest zobowiązany osiągnąć poziom odzysku i recyklingu odpadów pochodzących z pojazdów wycofanych z eksploatacji w wysokości odpowiednio 95% i 85% masy pojazdów przyjętych do jego stacji demontażu rocznie. Ponadto jest obowiązany do sporządzenia rocznego sprawozdania zawierającego informacje o:
1) liczbie, markach, masie i roku produkcji pojazdów oraz masie pojazdów wycofanych z eksploatacji, przyjętych do jego stacji demontażu
2) masie odpadów poddanych odzyskowi, w tym recyklingowi, oraz przekazanych do odzysku, w tym recyklingu, a także masie przeznaczonych do ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części wymontowanych z pojazdów wycofanych z eksploatacji
3) przedsiębiorcach, którym przekazano odpady do odzysku, w tym recyklingu, z podaniem nazwy, siedziby i adresu albo imienia, nazwiska i adresu przedsiębiorcy
4) przedsiębiorcach, którym przekazano odpady do unieszkodliwienia, z podaniem nazwy, siedziby i adresu albo imienia, nazwiska, miejsca zamieszkania i adresu przedsiębiorcy
5) osiągniętych w danej stacji demontażu poziomach odzysku i recyklingu.
Takie sprawozdanie przekazuje do NFOŚiGW oraz marszałkowi województwa w terminie do 15 marca następnego roku.
Obowiązki podmiotów prowadzących punkty zbierania pojazdów
Przedsiębiorca prowadzący punkt zbierania pojazdów powinien zapewniać bezpieczne zbieranie pojazdów wycofanych z eksploatacji i powstających z nich odpadów. Powinien mieć podpisaną umowę ze stacją demontażu dotyczącą przyjmowania zebranych pojazdów. W punkcie zbierania nie można usuwać z samochodu żadnych substancji ani elementów wyposażenia. Szczegółowe wymagania, jakim powinny podlegać punkty zbierania, określono w Rozporządzeniu z 12 października 2005 r. w sprawie wymagań dla punktów zbierania pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U. nr 214, poz.1806 ze zm.).
Właściwy miejscowo starosta powinien udzielić zgody na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów. Przedsiębiorca prowadzący punkt zbierania pojazdów jest obowiązany do przyjęcia każdego pojazdu wycofanego z eksploatacji, który posiada cechy identyfikacyjne, sporządzając przy tym zaświadczenie o demontażu pojazdu lub zaświadczenie o przyjęciu niekompletnego pojazdu.
Obowiązki właściciela pojazdu
Właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji może przekazać go wyłącznie do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów. Właściciel pojazdu musi okazać:

dowód osobisty lub inny dokument potwierdzający tożsamość
dowód rejestracyjny pojazdu oraz kartę pojazdu (jeżeli była wydana) lub inny dokument potwierdzający dane zawarte w dowodzie rejestracyjnym oraz
dokument potwierdzający własność w przypadku właściciela pojazdu innego niż wpisany w dowodzie rejestracyjnym.

Następnie, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zaświadczenia o demontażu pojazdu lub zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu, złożyć wniosek o wyrejestrowanie pojazdu.
Wykaz stacji demontażu i punktów zbierania pojazdów, do których może się zwrócić właściciel pojazdu, prowadzi marszałek województwa. Są one zamieszczone na stronie internetowej właściwego urzędu marszałkowskiego.
Opłata recyklingowa
Wprowadzający pojazd, który nie musi zapewniać sieci zbierania pojazdów, oraz podmiot niebędący przedsiębiorcą, który dokonuje wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu, są obowiązani do wniesienia na rachunek bankowy NFOŚiGW opłaty w wysokości 500 zł od każdego pojazdu wprowadzonego na terytorium kraju (art. 12 Ustawy o recyklingu). Jest to tzw. opłata recyklingowa. Zasadność pobierania opłaty recyklingowej kwestionuje Komisja Europejska.
Jej zdaniem Polska niewłaściwie wdrożyła dyrektywę nr 2000/53/WE, ponieważ rozwiązania przyjęte w dyrektywie przewidują, że darmowy odbiór pojazdów powinni zapewnić producenci lub profesjonalni importerzy samochodów. A zatem dostarczenie pojazdu wycofanego z eksploatacji do zakładu przetwarzania nie powinno wiązać się z żadnymi opłatami, a pobieranie opłaty recyklingowej jest niezgodne z przepisami dyrektywy. Komisja Europejska zobowiązała Polskę do zmiany tych przepisów. Jednak na razie opłata recyklingowa jest nadal pobierana.
IWONA CZAUDERNA doradca podatkowy
źródło: Eurogospodarka nr 9/2012