Jedną z naczelnych zasad postępowania upadłościowego jest określona w art. 2 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze (dalej puin) tzw. zasada optymalizacji, zgodnie z którą postępowanie upadłościowe należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Z tego względu, w zależności od zmiany okoliczności, możliwa jest zmiana orzeczenia o ogłoszeniu upadłości obejmującego likwidację majątku dłużnika na postępowanie z możliwością zawarcia układu.
Zgodnie z art. 16 puin wynika wprost, że sąd może zmienić sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania obejmującego likwidację majątku upadłego na postępowanie z możliwością zawarcia układu, jeżeli podstawy przeprowadzenia takiego postępowania ujawniły się po ogłoszeniu upadłości. Zmiana sposobu prowadzenia postępowania podlega obwieszczeniu w „Monitorze Sądowym i Gospodarczym”. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, czy przesłanki do zmiany postępowania istniały już w czasie prowadzenia postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, lecz z jakiegoś powodu nie zostały wykryte, czy też powstały w toku postępowania upadłościowego, np. uzyskanie odszkodowania, pozyskanie inwestora, dokapitalizowanie przez udziałowców.
Podstawą zmiany orzeczenia o sposobie prowadzenia postępowania upadłościowego mogą być okoliczności, które jesteś w stanie uprawdopodobnić (nie muszą więc one zostać udowodnione). Wynika to z art. 14 puin, zgodnie z którym, jeśli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu, niż zostaliby zaspokojeni po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, ogłasza się upadłość dłużnika z możliwością zawarcia układu. Pamiętaj jednak, że sąd nie zmieni postępowania, gdy z uwagi na dotychczasowe zachowanie się dłużnika nie ma pewności, że układ będzie wykonany, chyba że propozycje układowe przewidują układ likwidacyjny.
Sam wniosek, kierowany do sądu, powinien zawierać następujące elementy:
1) zmianę postanowienia o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego na postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu
2) ustanowienie zarządu własnego co do całości majątku upadłego (w związku ze zmianą postępowania przedsiębiorstwem nie kierowałby syndyk, tylko upadły lub zarządca, ustanowiony będzie nadzorca sądowy)
3) ewentualnie ograniczenie uzasadnienia propozycji układowych na podstawie art. 280 ust. 2 puin.
Ten ostatni punkt jest o tyle istotny, że postępowanie z możliwością zawarcia układu wymaga złożenia wniosku różniącego się od wniosku o upadłość likwidacyjną, zawierającego pewne szczególne elementy. Jeżeli dłużnik wnosi o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, powinien ponadto dołączyć do wniosku:
1) propozycje układowe wraz z propozycjami finansowania wykonania układu
2) rachunek przepływów pieniężnych za ostatnie 12 miesięcy, jeżeli obowiązany był do prowadzenia dokumentacji umożliwiającej sporządzenie takiego rachunku.
Jeżeli dłużnik nie może dołączyć do wniosku tych dokumentów, to powinien podać przyczyny ich niedołączenia oraz je uprawdopodobnić. Z art. 280 puin wynika, że uzasadnienie propozycji układowych powinno zawierać:
1) opis stanu przedsiębiorstwa z określeniem jego sytuacji ekonomiczno-finansowej, prawnej oraz organizacyjnej
2) analizę sektora rynku, na którym przedsiębiorstwo upadłego działa, z uwzględnieniem pozycji rynkowej konkurencji
3) metody i źródła finansowania wykonania układu, z uwzględnieniem przewidywanych wpływów i wydatków w czasie wykonywania układu
4) analizę poziomu oraz struktury ryzyka
5) osoby odpowiedzialne za wykonanie układu (imiona i nazwiska)
6) ocenę alternatywnego sposobu restrukturyzacji zobowiązań
7) system zabezpieczenia praw i interesów wierzycieli na czas wykonania układu.
Tylko wyjątkowo sędzia-komisarz może zezwolić na ograniczenie uzasadnienia propozycji układowych, jeżeli z uwagi na wielkość i charakter przedsiębiorstwa upadłego ustalenie wszystkich ww. danych nie jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego wykonania układu.
Ze względu na zmianę rodzaju postępowania ważne jest poznanie podstawowych zasad postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu, zanim upadły zdecyduje się na taki rodzaj postępowania zamiast zainwestowania środków w jakąś nową działalność – co z reguły wybierają dłużnicy. Trzeba pamiętać, że jeśli sąd ogłosił upadłość z możliwością zawarcia układu, a propozycje układowe nie zostały wcześniej złożone, upadły powinien zgłosić je w terminie miesiąca. Wraz z propozycjami układowymi upadły powinien także przedłożyć rachunek przepływów pieniężnych za okres ostatnich 12 miesięcy, jeżeli obowiązany był do prowadzenia dokumentacji umożliwiającej sporządzenie takiego rachunku. W tym samym czasie propozycje układowe może złożyć również nadzorca sądowy albo zarządca.
Można jednak złożyć do sądu wniosek o przedłużenie tego terminu – sędzia-komisarz, z ważnych powodów, może przedłużyć do trzech miesięcy termin do zgłoszenia propozycji układowych oraz przedłożenia ww. danych. Propozycje układowe powinny określać sposób restrukturyzacji zobowiązań upadłego oraz zawierać uzasadnienie i mogą wskazywać jeden lub więcej sposobów restrukturyzacji.
Przepisy puin nie określają wprost wszystkich propozycji restrukturyzacji zobowiązań upadłego, wskazując jednak, że mogą one obejmować w szczególności:
1) odroczenie wykonania zobowiązań
2) rozłożenie spłaty długów na raty
3) zmniejszenie sumy długów
4) konwersję wierzytelności na udziały lub akcje
5) zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność.
Układ może przewidywać również zaspokojenie wierzycieli poprzez likwidację majątku upadłego (tzw. układ likwidacyjny). Likwidacja przeprowadzana jest według przepisów ustawy o likwidacji masy upadłości, chyba że układ przewiduje przejęcie majątku upadłego przez wierzycieli lub inny sposób likwidacji. Jeśli układ przewiduje likwidację majątku upadłego według przepisów puin, likwidację przeprowadza osoba wyznaczona w układzie, w trybie określonym w jego treści. Likwidacja nie narusza praw oraz skutków ujawnienia praw i roszczeń osobistych, ciążących na składnikach majątku upadłego.
Jeżeli propozycje układowe przewidują spłatę wierzytelności z zysku przedsiębiorstwa upadłego, mogą one określać, jaka część zysku przeznaczona jest na spłatę wierzytelności, jeśli zaś propozycje układowe polegają na zmianie treści stosunków prawnych lub praw, ustanowieniu albo zmianie zabezpieczenia wierzytelności, należy dołączyć w formie prawem przewidzianej bezwarunkowe oświadczenie osób, od których zgody uzależniona jest zmiana stosunku prawnego lub prawa albo zmiana zabezpieczenia wierzytelności.
Trzeba się także liczyć z tym, że układu nie uda się przegłosować, ułatwić to może głosowanie grupami. Po zatwierdzeniu listy wierzytelności sędzia-komisarz może postanowić, że głosowanie nad układem odbędzie się w grupach wierzycieli. W takim przypadku, w celu głosowania nad układem, sporządza on odrębne listy uprawnionych do głosowania wierzycieli, obejmujące poszczególne kategorie interesów. Listy te mogą obejmować w szczególności:
1) wierzycieli, którym przysługują należności ze stosunków pracy i którzy wyrazili zgodę na ich objęcie układem
2) rolników, którym przysługują wierzytelności z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego
3) wierzycieli, których wierzytelności są zabezpieczone na składnikach majątku upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, a także przez przeniesienie na wierzyciela własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, i którzy wyrazili zgodę na ich objęcie układem
4) wierzycieli będących wspólnikami lub akcjonariuszami upadłej spółki kapitałowej, posiadających udziały lub akcje spółki zapewniające min. 5% głosów na zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, chociażby przysługiwały im wierzytelności wymienione w pkt 1-3
5) pozostałych wierzycieli.
Musisz pamiętać, że warunki restrukturyzacji zobowiązań upadłego powinny być jednakowe dla wszystkich wierzycieli, a jeżeli sędzia-komisarz postanowi, że głosowanie nad układem odbędzie się w grupach wierzycieli, jednakowe dla wierzycieli zaliczonych do tej samej grupy, chyba że wierzyciel wyraźnie zgodzi się na warunki mniej korzystne, co niekiedy się zdarza, ale raczej trudno na to liczyć. Korzystniejsze warunki restrukturyzacji zobowiązań można przyznać wierzycielom mającym drobne wierzytelności, a także wierzycielom, którzy po ogłoszeniu upadłości udzielili lub mają udzielić kredytu niezbędnego do wykonania układu – zasada ta jest czasami wykorzystywana przez upadłych, którzy przez osoby podstawione wykupują takie mniejsze
wierzytelności.
Jak widać, upadłość z możliwością zawarcia układu pomoże uratować przedsiębiorstwo, ale czy warto zainwestować w to jakieś dodatkowe środki, jest już decyzją samego upadłego.
MICHAŁ KURYŁEK radca prawny
źródło: Eurogospodarka nr 3/2011